Beschrijving
Leonardo da Vinci – Het laatste avondmaal
Het laatste avondmaal is naast de Mona Lisa het bekendste werk van Leonardo. Het ontstond tussen 1495 en 1498 op de muur van het refectorium – de eetzaal – van het dominicanenklooster bij de kerk Santa Maria delle Grazie in Milaan, waar het zich nog altijd bevindt. Het meet 460 x 880 cm. Oudere bronnen dateren het vaak op omstreeks 1500. En meteen aan het begin één rechtzetting die essentieel is om de toestand van het werk te begrijpen: het is geen fresco.
Het moment dat het schilderij vastlegt
Leonardo schilderde niet de instelling van de eucharistie, maar het moment vlak nadat Jezus heeft gezegd dat een van de twaalf hem zal verraden. Elke apostel reageert anders – met een gebaar, een draai van het lichaam, een uitdrukking op het gezicht. Juist dat was nieuw: zulke psychologische reacties waren vóór hem nooit geschilderd. De apostelen zijn verdeeld in vier groepen van drie, wat het tafereel ritme geeft, en in het midden blijft Christus alleen, rustig en in evenwicht.
Waarom het schilderij in verval raakt
Een echt fresco wordt in natte kalk geschilderd en verbindt zich ermee. Leonardo wilde meer tijd voor correcties en nuances en schilderde daarom met tempera en olieverf op droge kalk. De verflaag hechtte zich niet aan de muur, en bovendien was de buitenmuur dun en vochtig. Het afbladderen begon al kort na de voltooiing in 1498 – nog tijdens het leven van de schilder. Het is dezelfde durf die bij de Slag bij Anghiari ertoe leidde dat die muur vandaag helemaal niet meer bestaat.
Eenentwintig jaar restauratie
De laatste grote restauratie duurde van 1978 tot 1999 en stond onder leiding van Pinin Brambilla Barcilon. Het refectorium werd een afgesloten ruimte met een gecontroleerd klimaat. Plekken die niet meer te redden waren, werden met aquarel in ingetogen tinten ingevuld, zodat ze van de oorspronkelijke verf te onderscheiden zijn. De restauratie kreeg ook kritiek: er zou weinig van de oorspronkelijke Leonardo zijn overgebleven – ook dat vertellen wij, omdat het bij het verhaal hoort.
Kopieën die bewaren wat verloren is
Omdat het origineel zo beschadigd is, zijn de vroege kopieën kostbaar. De kopie van Giampietrino van omstreeks 1520 in de Royal Academy in Londen was de belangrijkste leidraad bij de restauratie. De kopie van Andrea Solario bevindt zich in het Leonardo da Vinci-museum in de abdij van Tongerlo in België: olieverf op doek, ongeveer 794 x 418 cm (circa 33 m²), en er zijn details op te zien die op het origineel verloren zijn gegaan.
Onze handgeschilderde reproductie
Het formaat is uitgesproken langgerekt, dus komt het schilderij mooi uit op een langere wand – in de eetkamer, een vergaderzaal of een gang. Elk handgeschilderd schilderij op canvas wordt op bestelling geschilderd door onze schilders – nooit gedrukt. Als kunstschilderij of schilderij voor aan de muur hoort Het laatste avondmaal bij de motieven die het vaakst worden besteld. Het bekendste werk van Leonardo blijft de Mona Lisa.
| Jaar van ontstaan: | 1495–1498 |
| Afmetingen van het origineel: | 460 cm x 880 cm (hoogte x breedte) |
| Stijl: | Hoogrenaissance |
| Oorspronkelijke techniek: | Tempera en olieverf op droge kalk |
| Locatie: | Santa Maria delle Grazie, Milaan |
- Motief: Het laatste avondmaal, Leonardo da Vinci, 1495–1498
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 9 formaten, van 100 x 50 cm tot 400 x 210 cm, desgewenst opgespannen op een houten spieraam
- Goed om te weten: het origineel is geen fresco – juist daarom begon de verf al tijdens het leven van Leonardo los te laten
In de video op deze pagina (0:36) ziet u eerst van dichtbij een groep apostelen op ons handgeschilderde schilderij Het laatste avondmaal, waarop het penseel de laatste streken aanbrengt, dan het hele langgerekte doek in een gouden lijst op de ezel tussen stalen van lijstprofielen en een close-up van een hoek van de lijst, en ten slotte van dichtbij het gezicht van Christus en twee apostelen, waarbij de weving van het doek te zien is.









































