
Amedeo Modigliani – handgeschilderde reproducties op doek
Amedeo Modigliani (1884–1920) is een Italiaanse schilder die u op het eerste gezicht herkent: een lange hals, een ovaal gezicht, smalle amandelvormige ogen die hij vaak zonder pupil liet. Deze categorie bundelt zijn portretten, naakten en kariatiden – elk als handgeschilderde kopie, in olieverf op doek, met het penseel gemaakt door een schilder en niet door een machine.
De schilder en waaraan u hem herkent
Hij werd geboren in Livorno, vertrok in 1906 naar Parijs en bleef daar tot het einde van zijn leven – eerst op Montmartre, daarna op Montparnasse, tussen de schilders die we nu de École de Paris noemen. Het Musée de Grenoble beschrijft in zijn tekst hoe hij aanvankelijk dicht bij de fauvisten en de expressionisten stond, bij Toulouse-Lautrec, Matisse en Picasso, en hoe het nadenken over Cézanne hem daarna dieper tekende.
Zijn vorm kwam niet uit de schilderkunst. Die kwam uit de beeldhouwkunst en uit het museum. Het Nasjonalmuseet in Oslo schrijft in zijn tekst over een van zijn schilderijen dat hij zich voor Afrikaanse beeldhouwkunst interesseerde en dat de lineaire, langgerekte stijl daarvan zijn figuren een vleugje verfijnde moderniteit gaf; voor de kleur greep hij volgens dezelfde tekst liever naar het ingetogen, antinaturalistische palet van het kubisme. Het Dallas Museum of Art voegt bij zijn schilderij de namen toe – Matisse, Picasso, Braque, Derain – en vertelt dat zij samen Afrikaanse maskers bewonderden, en dat de invloed daarvan bij Modigliani zichtbaar is in de gestileerde behandeling van het gezicht. De conservator van de Yale University Art Gallery noemt in een opname bij haar tekst zelfs waar dat alles vandaan kwam: beeldhouwwerk dat hij in Parijs zag, onder meer in het Trocadéro, en maskers uit Ivoorkust.
Gelijkenis was niet het doel. Juist daarom is de contour een dunne getekende lijn en de achtergrond een vlakke wand van kleur zonder diepte – en juist daarom oogt zijn werk honderd jaar later nog altijd modern: er zit niets overbodigs in. Hij stierf in 1920 in Parijs, vijfendertig jaar oud. Meer over het leven en werk van Modigliani.
“Om te werken heb ik een levend wezen nodig, ik moet het voor me hebben.”
Amedeo Modigliani, zoals geciteerd door het Musée de Grenoble
De jaren als beeldhouwer en de kariatide
Tussen 1909 en 1913 zag Modigliani zichzelf niet als schilder, maar als beeldhouwer. Het Nasjonalmuseet schrijft dat hij ongeveer een jaar assistent was van Constantin Brancusi en dat zijn gevoel voor vorm terug te vinden is in de maskerachtige portretten. Het Musée de Grenoble vermeldt dat hij zich naast Afrikaanse kunst liet leiden door archaïsche Griekse, Etruskische en Egyptische beelden, en dat in die jaren een reeks Koppen en Kariatiden ontstond waarin de expressie berust op de vereenvoudiging van de volumes en op het constructieve ritme van de lijn.
Uit dezelfde jaren stamt het motief dat door zijn hele werk loopt: een vrouwenfiguur die met geheven armen het gewicht boven zich draagt – de Kariatide. Het idee was architectonisch, het lichaam als zuil, en hij tekende het veel vaker dan hij het in steen wist te hakken.
Halverwege het decennium gaf hij het beeldhouwen op. Het Musée de Grenoble noemt als reden zijn broze gezondheid en zijn geldzorgen, waardoor hij terugkeerde naar de schilderkunst en naar het portret in opdracht. Hij keerde terug met de ogen van een beeldhouwer, en juist dat is op de doeken nog altijd te zien.
Modellen: een kring die zichzelf schildert
Modigliani schilderde mensen die hij kende, en daarom weten we bij hem vaak precies wie er op het schilderij staat. Jeanne Hébuterne, zijn levensgezellin in de laatste jaren, komt in deze galerij meermaals voor – in een wit bloesje, in een gele trui, in een zwart-rode jurk, zittend en tot het middel; Jeanne Hébuterne in een gele trui is er een van.
Lunia Czechowska, een jonge Poolse uit de kring van kunsthandelaar Léopold Zborowski, keert ook terug, en geen van die schilderijen is hetzelfde schilderij. Een ervan noemt het Musée de Grenoble eenvoudig Vrouw met witte kraag; de naam van het model staat pas in de museumtekst. Ook Zborowski zelf hangt in de galerij, als Portret van Léopold Zborowski, en met hem zijn vrouw, Hanka Zborowska: de handelaar die de schilder modellen en doeken betaalde, hem opdrachten gaf, zijn werk verkocht en hem onderhield – en die ook voor zijn schilder poseerde.
Naast hen staan schilders en dichters uit dezelfde kring: Moïse Kisling en Madame Kisling, Chaïm Soutine, beeldhouwer Jacques Lipchitz met zijn vrouw Berthe, Léopold Survage, Léon Indenbaum, Max Jacob, Léon Bakst, Jean Cocteau, Juan Gris, Viking Eggeling, schilder Pinchus Krémègne, kunsthandelaar Paul Guillaume en schrijfster Beatrice Hastings. Dit is geen galerij van beroemde namen. Dit is een buurt – de École de Paris die zichzelf portretteert, omdat ze zich geen andere modellen kon veroorloven.
De naakten en de enige tentoonstelling
De naakten zijn zijn bekendste reeks, en hier hangt er een hele rij van – liggend, zittend, op een blauw kussen, met loshangend haar. Daartussen hangt Liggend naakt. Juist de naakten bezorgden hem de enige solotentoonstelling tijdens zijn leven, in december 1917 bij Berthe Weill in Parijs. Zij hing een naakt in de etalage; ervoor verzamelde zich een menigte, en de politie liet de schilderijen nog dezelfde dag weghalen. De tentoonstelling sloot vrijwel meteen en verkocht zo goed als niets.
Waarop hij schilderde
Modigliani was zijn hele werkzame leven arm, en de dragers laten dat zien. Hij schilderde niet altijd op doek. Bij de werken in deze galerij noemen de museumteksten karton, papier op een houten paneel, doek met krantenpapier erachter, linnen, een harde ondergrond en olieverf met potlood op karton. De drager was geen esthetische keuze. Het was wat er die week voorhanden was.
Dat is geen algemene bewering, maar wat er in onze eigen teksten over deze werken staat. Waar de museumtekst niet overeenkwam met wat wij hadden, gaf het museum de doorslag; waar catalogi elkaar tegenspreken, zegt de beschrijving van het werk dat ook, omdat de onenigheid deel uitmaakt van de waarheid over het object.
Waar hangen de originelen?
De teksten waarop deze beschrijvingen zijn gebaseerd, komen van musea en collecties over de hele wereld. Daaronder zijn het Metropolitan Museum of Art en het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, de National Gallery of Art in Washington, het São Paulo Museum of Art, de Barnes Foundation en het Philadelphia Museum of Art, het Musée national d’art moderne – Centre Pompidou, het Musée de l’Orangerie en het Musée d’Art moderne de Paris, het Musée de Grenoble, LaM bij Lille, Tate en The Courtauld Gallery in Londen, het Kunstmuseum Basel, het Kunstmuseum Bern en het Kunsthaus Zürich, de Albertina in Wenen, de Pinacoteca di Brera in Milaan, het Moderna Museet in Stockholm, het Nasjonalmuseet in Oslo, het Ateneum in Helsinki, het Israel Museum in Jeruzalem, de Yale University Art Gallery, het Art Institute of Chicago, het Detroit Institute of Arts, het Dallas Museum of Art, het Norton Simon Museum, het Toledo Museum of Art, het Cincinnati Art Museum, het Honolulu Museum of Art, het Indianapolis Museum of Art, het Pola Museum of Art en het Nakanoshima Museum of Art in Japan, het Long Museum in Shanghai en de collectie Cerruti in Castello di Rivoli. Sommige werken bevinden zich in privécollecties, en waar dat zo is, staat dat ook op de pagina van het werk.
Waar een museumtekst niet te lezen was, verbergen we dat niet: de pagina zegt liever dat een gegeven niet is gecontroleerd dan dat ze ernaar gist. En wanneer een instelling zelf een voorbehoud maakt, blijft dat voorbehoud in onze tekst staan – schrijft het museum “misschien” of “waarschijnlijk”, dan schrijven wij dat ook.
Wanneer een tekst zichzelf tegenspreekt
Bij Modigliani gebeurt dat vaker dan u zou verwachten, en op deze pagina’s strijken we dat niet glad – we geven beide kanten weer en zeggen van wie welke is.
De Yale University Art Gallery geeft haar werk een titel waarin niemand bij naam wordt genoemd, terwijl haar eigen conservator in een opname bij dezelfde tekst zonder aarzelen Jeanne Hébuterne noemt; beide komen van het museum en beide staan op de pagina Portret van een jonge vrouw (Yale). Het Nasjonalmuseet in Oslo doet het omgekeerde: in het catalogusveld noemt het Anna Zborowska, terwijl het twee alinea’s hoger in zijn eigen tekst schrijft dat het model waarschijnlijk onbekend is – Jonge vrouw (Oslo). Het Dallas Museum of Art publiceert de zichtbare maat en de maat met lijst, maar de maat van het doek helemaal niet – Jongen in korte broek. Het Detroit Institute of Arts dateert het werk alleen in “de vroege twintigste eeuw”, zonder jaartal – Jongeman met pet. En het Metropolitan Museum of Art geeft een van zijn schilderijen de titel Bloemenverkoopster, hoewel er geen enkele bloem op staat; catalogi vermelden naast die titel daarom ook een eenvoudigere: zittende jonge vrouw.
Wat een handgeschilderde Modigliani van de schilder vraagt
Een reproductie is de herhaling van een bestaand schilderij. Bij ons betekent dat geen drukwerk, maar een nieuw schilderij: de schilder brengt hetzelfde motief, dezelfde compositie en dezelfde kleuren met zijn eigen toets aan op doek, in olieverf.
Bij Modigliani is dat moeilijker dan het lijkt, en juist daarom betekent het meer. De achtergronden zijn vlak en bijna één kleur, dus elke ongelijkmatigheid in de verflaag valt op. De kleur modelleert de vorm niet met licht en schaduw – ze vult hem, dus de toon moet meteen goed zijn. De omtrek is een getekende lijn die in één beweging moet zitten; wie hem corrigeert, ziet de correctie terug. En dan het oog: op sommige schilderijen is de amandel zonder pupil, een vlak, op andere is de pupil er wel en kijkt de blik naar u terug. Welke van de twee een schilderij heeft, is geen detail. Het is zijn karakter.
Een gedrukte reproductie kan het beeld overnemen, maar de verflaag niet: vlakke verf op doek draagt het weefsel en de rand van de penseelstreek in zich, drukwerk geen van beide. Onder de reproducties op doek is dit precies het soort schilderij waarbij de kopie van een schilder zichtbaar het juiste antwoord is.
Welk werk kiezen en waar hangt u het op?
De portretten zijn staand en stil; ze werken in de slaapkamer, in de gang of op kantoor, waar de kijker er dichtbij staat. De naakten zijn liggend en vragen om een bredere muur – boven de bank of boven het bed. De kariatide en de studies uit de beeldhouwersjaren zijn grafisch en verdragen goed een kleiner formaat, ook in een rij van twee of drie.
Omdat de achtergronden vlak en rustig zijn, bijt Modigliani niet met de kleur van de muur erachter. Hij werkt op een witte muur en net zo goed op een donkere of warm getinte, en omdat elke vorm erop groot is, blijft hij leesbaar, ook wanneer het doek klein is. In een vol ingerichte ruimte is dat een extra voordeel: het schilderij voegt geen onrust toe, het voegt een rustige figuur toe.
Hoe verloopt een bestelling?
Eerst kiest u het motief, daarna het formaat. Elk Modigliani schilderij wordt geschilderd in het formaat dat u kiest, en staat uw formaat niet in de lijst, dan maken we het op maat. De lijst kiest u in onze 3D-app, die de gekozen lijst realistisch weergeeft. Wilt u zien hoe het schilderij er op uw muur uitziet, gebruik dan onze dienst voorbeeld op uw muur – een aparte dienst, los van de keuze van de lijst. Is het doek klaar, dan fotograferen we het en sturen we u vóór verzending de foto ter goedkeuring. Laat u de keuze liever over aan degene aan wie u het schenkt, dan is er een cadeaubon.
Veelgestelde vragen
Wat is een handgeschilderde reproductie?
Een nieuw schilderij, geen drukwerk. Een schilder schildert met het penseel en olieverf hetzelfde motief, dezelfde compositie en dezelfde kleuren als het origineel op doek. Omdat er een mens aan werkt, verschillen afzonderlijke penseelstreken en tinten licht van kopie tot kopie; dat is geen fout, dat is het verschil tussen een schilderij en een gedrukte reproductie.
Waar hangt u een portret en waar een naakt?
Portretten zijn staand en rustig en horen waar de kijker dichtbij staat – gang, slaapkamer, kantoor. Naakten zijn liggend en vragen om een bredere, vrije muur, bijvoorbeeld boven de bank of het bed. De kariatide en de beeldhouwersstudies zijn grafisch en werken goed in een kleiner formaat of in een rij.
Kan ik een formaat bestellen dat niet in de lijst staat?
Ja. Elk schilderij wordt gemaakt in het formaat dat u kiest, en staat uw formaat niet tussen de aangeboden formaten, dan schilderen we het op bestelling.
Waarom hebben de ogen op sommige schilderijen pupillen en op andere niet?
Omdat Modigliani zo schilderde. Op sommige doeken is het oog een amandel zonder pupil, een vlak kleurveld, op andere is de pupil geschilderd en kijkt de blik terug naar de kijker. De conservator van de Yale University Art Gallery verbindt die ingetogen, lege blik met Afrikaanse maskers. Bij het bestellen van een kopie is dat geen detail, maar het karakter van het schilderij, en daarom houden we het zoals het op het origineel is. We hebben alle 76 werken in deze galerij geteld: bij 53 ontbreken de pupillen, bij 17 zijn ze er, bij drie heeft het ene oog een pupil en het andere niet, twee hebben de ogen gesloten en bij één konden we geen oordeel geven – werk voor werk.
Zijn twee kopieën van hetzelfde schilderij gelijk?
Nee, en dat kan ook niet. Elk doek wordt door een schilder geschilderd, dus elke kopie is een beetje anders. Vóór verzending ontvangt u een foto van het voltooide doek, en die keurt u goed.
Hoe kies ik de lijst en hoe zie ik het schilderij op mijn muur?
De lijst kiest u in de 3D-app, die de gekozen lijst realistisch weergeeft. Hoe het schilderij er op uw muur uitziet, laat onze dienst voorbeeld op uw muur zien; dat is een aparte dienst, los van de keuze van de lijst.
Is het een goed cadeau?
Ja. Wilt u het formaat niet zelf kiezen, dan is er een cadeaubon die de ontvanger zelf inwisselt. Bij de naakten is het motief openhartig, dus het is goed om te weten waar het schilderij komt te hangen: in de slaapkamer werkt het vanzelfsprekend, in de woonkamer is het een bewuste keuze.
Hoe wordt het geleverd?
Zoals u kiest: opgespannen op een houten spieraam en klaar om op te hangen, opgerold in een koker of ingelijst. Alles reist in een beschermende verpakking.

