

Wie bij Arcimboldo één werk ontdekt, blijft er zelden bij één. De schilder ontwierp zijn samengestelde koppen in reeksen, en twee daarvan tellen elk vier schilderijen: De vier jaargetijden en De vier elementen. Dit artikel laat zien waarin de twee reeksen verschillen en welke formaten voor een groep aan de muur echt goed uitkomen.
De vier jaargetijden: een gesloten reeks
De jaargetijden vormen de hechtste van de twee reeksen. De lente, De zomer, De herfst en De winter hebben hetzelfde jaartal, 1573, dezelfde oorspronkelijke afmetingen van 76 x 64 cm en dezelfde techniek – olieverf op doek – en ze hangen alle vier in hetzelfde museum, het Louvre in Parijs. Vier schilderijen, één formaat, één jaar: juist daarom oogt de groep zo rustig.
Alle vier zijn het profielkoppen, alle vier opgebouwd uit wat het seizoen brengt – bloesem, vrucht, koren en wortel, droog hout. Hangt u ze naast elkaar, dan ziet het oog eerst vier gelijke silhouetten en pas daarna de verschillen in materiaal. Juist die volgorde maakt de rij boeiend.
De vier elementen: een losse reeks
De elementen zijn anders samengesteld. Het vuur en Het water dateren allebei uit 1566 en hangen allebei in het Kunsthistorisches Museum in Wenen; met 67 x 51 cm en 67 x 52 cm zijn ze vrijwel even groot. De lucht wordt omstreeks 1566 gedateerd, meet 75 x 56 cm en bevindt zich in een privécollectie in Bazel. De aarde wordt omstreeks 1570 gedateerd, meet 70 x 49 cm, is olieverf op paneel en niet op doek, en bevindt zich in een privécollectie in Wenen.
Vier schilderijen dus, maar vier verschillende afmetingen, twee dragers en drie bewaarplaatsen. Als groep aan de muur komen ze toch mooi uit, alleen niet op basis van de oorspronkelijke afmetingen: hier beslist het formaat dat u bij ons kiest.
Waarom ze als reeksen zijn ontstaan
Beide reeksen waren opdrachten van het hof. In 1562 ging Arcimboldo in op de uitnodiging van keizer Ferdinand I en vertrok hij naar Wenen en Praag, waar hij in dienst bleef, later onder Maximiliaan II en Rudolf II. De vier elementen ontstonden in 1566, de bewaard gebleven versie van De vier jaargetijden in 1573. Aan het hof waren zulke reeksen geen toeval maar een programma: vier schilderijen die samen één boodschap uitdragen – de vorst ordent de jaargetijden zoals hij de elementen ordent. Daarom zijn ze qua formaat zo nauwkeurig op elkaar afgestemd, en daarom vormen ze aan de muur nog altijd een groep.
Rudolf II liet zich later door Arcimboldo schilderen als Vertumnus, de Romeinse god van de seizoenen – samengesteld uit fruit en koren, precies zoals de reeksen. Na de dood van de schilder raakte de vondst in de vergetelheid, tot de surrealisten haar in de 20e eeuw nieuw leven inbliezen.
Welke formaten alle vier hebben
Een viertal oogt als groep wanneer de doeken even groot zijn. Bij de jaargetijden is dat eenvoudig: alle vier zijn verkrijgbaar in dezelfde acht formaten – 30 x 40, 40 x 50, 50 x 60, 64 x 76, 70 x 80, 80 x 100, 100 x 120 en 120 x 140 cm.
Eén daarvan verdient een eigen regel. Het origineel meet 76 x 64 cm, zoals het museum het vermeldt; staand geschreven is dat 64 x 76 cm – en juist dat formaat hebben alle vier de jaargetijden. Wie de rij op de oorspronkelijke grootte wil, kiest dat formaat vier keer.
Bij de elementen is de overlap kleiner. Alle vier zijn verkrijgbaar in 30 x 40 cm en 80 x 110 cm. Voor een strikt gelijk viertal zijn dat de twee formaten die zonder compromis passen; al het andere levert een rij doeken van verschillende hoogte op.
De berekening voor de muur
Vóór de bestelling loont één regel rekenwerk. Een rij van vier doeken met breedte B en een tussenruimte T ertussen heeft 4 x B + 3 x T muurbreedte nodig.
- De vier jaargetijden in 64 x 76 cm, tussenruimte 8 cm: 4 x 64 + 3 x 8 = 280 cm muurbreedte.
- Dezelfde vier in 50 x 60 cm, tussenruimte 6 cm: 4 x 50 + 3 x 6 = 218 cm.
- De vier elementen in 80 x 110 cm, tussenruimte 8 cm: 4 x 80 + 3 x 8 = 344 cm.
- De vier elementen in 30 x 40 cm, tussenruimte 5 cm: 4 x 30 + 3 x 5 = 135 cm.
Is de muur niet breed genoeg, hang de vier dan als blok van twee bij twee. In 64 x 76 cm met een tussenruimte van 8 cm geeft dat 2 x 64 + 8 = 136 cm breedte en 2 x 76 + 8 = 160 cm hoogte. Op ooghoogte hoort het midden van het blok, niet de bovenste rij.
Voor de plek geldt hetzelfde als voor de groep: De vier jaargetijden horen thuis waar gegeten en gepraat wordt. In de keuken en de eetkamer sluiten het fruit, het koren en de wortels op het schilderij aan bij wat er op tafel staat, en in een restaurant of wijnkelder geeft de rij de gast iets om te bekijken. De vier elementen verdragen een rustigere ruimte – een gang, een werkkamer, een trappenhuis – omdat hun dieren en vissen van dichtbij meer tijd vragen.
Lijst en ruimte
Voor de lijst gebruikt u onze 3D-app op de pagina van elk werk: die toont het gekozen lijstprofiel meteen op dat specifieke werk – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Bij een viertal loont het om voor alle vier hetzelfde lijstprofiel te kiezen, zodat de lijsten de groep bij elkaar houden en haar niet in stukken snijden.
Wilt u zien hoe de groep er in uw eigen ruimte uitziet, dan kan dat met onze aparte dienst, het voorbeeld op uw muur.
Elk doek wordt op bestelling met de hand in olieverf geschilderd, streek voor streek. Alle werken van Arcimboldo vindt u op de pagina Giuseppe Arcimboldo.
Handgeschilderd in plaats van gedrukt
Een groep van vier laat het verschil duidelijker zien dan een los werk. Bij vier gedrukte vellen herhaalt dezelfde rasterstructuur zich vier keer op dezelfde muur; bij vier handgeschilderde doeken heeft elk zijn eigen penseelvoering, en de groep oogt als vier verwante voorwerpen, niet als vier kopieën van hetzelfde bestand. Elk ontstaat als olieverf op doek, streek voor streek en op bestelling. Van dichtbij ligt de verf zichtbaar op het doek en vangt ze het licht – juist dat maakt bij een reeks het verschil.
