Het verhaal duikt op in elk artikel over Modigliani: hij liet de ogen leeg tot hij iemands ziel kende. Het is een mooi verhaal. Wij kunnen het toetsen, want er staan 76 werken van hem in ons aanbod en wij hebben ze allemaal bekeken – eerst de tekst van de productpagina, daarna alleen het schilderij zelf. Het resultaat: 53 werken hebben lege ogen, 22 niet. Bij één werk viel het met de beschikbare resolutie niet te onderscheiden, en zo staat het ook genoteerd.
Wat wij hebben geteld
Van de 76 werken in dit aanbod hebben 53 ogen zonder pupillen en 17 geschilderde pupillen; bij 3 heeft het ene oog een pupil en het andere niet, bij 2 zijn de ogen gesloten en bij 1 is geen oordeel mogelijk. De regel klopt dus niet: pupillen komen te vaak voor om een uitzondering te zijn, en lege ogen zijn een gewoonte, geen belofte.
Alle 76 werken, één voor één
Elke rij linkt naar het betreffende werk. De kolom “Wat staat er op het doek” geeft de waarneming bij het schilderij weer, in het Engels genoteerd zoals die tijdens het bekijken is vastgelegd; wij hebben de kolom niet vertaald, omdat elke vertaling de waarneming verder zou verwijderen van wat er werkelijk te zien was.
| Werk | Ogen | Wat staat er op het doek |
|---|---|---|
| Rood naakt | zonder pupillen | single visible eye is one solid dark almond, no iris/sclera division |
| Portret van Jeanne Hébuterne I | met pupillen | both eyes have dark round irises with white sclera either side |
| Portret van Jeanne Hébuterne II | met pupillen | dark brown irises with visible white at the outer corners |
| Portret van Jeanne Hébuterne III | met pupillen | blue-grey iris disc with darker centre, white sclera at inner corner |
| Portret van Jeanne Hébuterne IV | met pupillen | rounded blue iris with catchlight, whites showing at both corners |
| Portret van Jeanne Hébuterne in een zwart-rode jurk | zonder pupillen | profile eye is a small pale bluish slit, uniform, nothing drawn inside |
| Portret van Beatrice Hastings | zonder pupillen | angular outlined lids over flat skin-tone and a dark band, no iris |
| Liggend naakt II | zonder pupillen | both eyes are pointed lens shapes filled uniform blue-black |
| Zigeunerin met baby | één oog met pupil, het andere zonder | viewer-right eye has a distinct dark pupil; left is a flat blue field |
| Zittend naakt (1918) | zonder pupillen | one grey-mauve and one green almond, each an even field |
| Jacques en Berthe Lipchitz | zonder pupillen | all four eyes are solid dark slits under a lid line |
| De kleine boer | zonder pupillen | two small grey-blue slits with even fill |
| Portret van Lunia Czechowska | zonder pupillen | profile eye is a pale grey-blue lens, blank |
| Portret van Jeanne Hébuterne V | zonder pupillen | two grey-blue almonds, flat colour, no iris |
| Portret van Jeanne Hébuterne VI | zonder pupillen | small pale blue-grey almonds, uniform |
| Zittend naakt op een divan | zonder pupillen | olive-green almonds, mottled but with no iris disc |
| Portret van Chaïm Soutine | met pupillen | dark iris mass set against pale sclera in both eyes |
| Naakt op een blauw kussen | zonder pupillen | both eyes dark-filled almonds; only a white catchlight, no pupil |
| Kariatide | zonder pupillen | eye is an empty charcoal lens outline, nothing drawn inside |
| Portret van Juan Gris | met pupillen | white sclera wedges flank a solid black iris/pupil in both eyes |
| Portret van Max Jacob | zonder pupillen | both eye openings are filled dark almonds, no iris ring or pupil disc |
| Naakt | gesloten ogen | eyes drawn as single curved lid strokes with lashes, no opening |
| Roodharige jonge vrouw in hemd | zonder pupillen | two flat blue-grey almonds, uniform colour edge to edge |
| Zittende vrouw in blauwe jurk | zonder pupillen | uniform dark green-grey almond fields under the brow lines |
| Portret van een Poolse vrouw | zonder pupillen | narrow solid dark slits, lid arcs drawn separately above |
| Zelfportret | zonder pupillen | both eyes are flat dark maroon-brown slits with no interior modelling |
| Liggend naakt | met pupillen | clear white sclera with a dark iris and pupil in both eyes |
| Zittend naakt | gesloten ogen | head tilted, lids closed with lash strokes over them |
| Liggend naakt met loshangend haar | met pupillen | white sclera on both sides of a dark round iris, both eyes |
| Liggend naakt III | zonder pupillen | narrow uniformly dark almonds, no sclera, no pupil at full resolution |
| Portret van Moïse Kisling | met pupillen | large white sclera wedges around heavy black irises in both eyes |
| Renée | zonder pupillen | the whole opening is one teal-green field; only white catchlight dots |
| De jonge leerling | zonder pupillen | two small flat blue-grey slivers, downcast, no iris or pupil |
| Jeanne Hébuterne in gele trui | zonder pupillen | plain pale-blue almonds, uniform, no interior marks |
| Jeanne Hébuterne in wit hemd | zonder pupillen | pale blue-grey almonds outlined in dark, blank inside |
| Madame Kisling | zonder pupillen | both eyes are uniform slate/teal fields with lid strokes only |
| Portret van Léopold Survage | één oog met pupil, het andere zonder | his right eye is a flat grey-blue blank; his left has a modelled blue iris with a dark pupil |
| Vrouw met blauwe ogen | zonder pupillen | two flat cyan-blue almonds, uniform colour, no pupil |
| Hanka Zborowska | zonder pupillen | narrow almond slits filled flat green, no iris or pupil |
| De jongen | zonder pupillen | uniform slate-blue slits under the lids, no iris drawn |
| Madame G. van Muyden | met pupillen | large blue-grey iris mass in each eye with white sclera at the corners |
| Portret van Léopold Zborowski | zonder pupillen | flat slits, one grey-blue one teal, uniform colour throughout |
| Léon Bakst | niet te onderscheiden | the eye is a small mottled blue-white smear; iris and brushwork cannot be separated |
| L’Enfant gras | zonder pupillen | heavy-lidded almonds filled uniform grey-brown, no iris |
| Madam Pompadour | zonder pupillen | solid black almond blobs, nothing inside |
| Meisje in een blouse met stippen | zonder pupillen | flat pale-blue almonds, no iris or pupil |
| Het kleine dienstmeisje | zonder pupillen | both eyes blank dark blue-black fields under heavy lids |
| Jean Cocteau | één oog met pupil, het andere zonder | viewer-right eye has a round black pupil with white sclera; viewer-left is a blank dark wedge |
| Portret van Lunia Czechowska in een witte blouse | zonder pupillen | pale blue-grey almonds outlined in dark, uniform fill |
| Rood hoofd | zonder pupillen | left eye flat dark blue-grey, right eye a white impasto slab; neither has an iris |
| Léon Indenbaum | zonder pupillen | pale grey-green blank almonds |
| Viking Eggeling | zonder pupillen | dark green-teal masses fill the almonds; highlights are brushstrokes |
| Vrouwenhoofd | zonder pupillen | solid black almond shapes, only a sclera glint, no drawn iris |
| Jongen in een gestreepte trui | zonder pupillen | pale blue-grey fields with lid line only, no iris circle |
| De Italiaanse | met pupillen | brown irises with darker pupils and white sclera in both eyes |
| Vrouw met oorbellen | met pupillen | big black iris and pupil in each eye, white sclera at the corners |
| De schilder Krémègne | zonder pupillen | narrow slate-blue slits, uniform, no iris |
| Lolotte | met pupillen | proper-left eye has an olive iris with dark pupil and white highlight over visible sclera |
| Lola de Valence | zonder pupillen | the single drawn eye is a bare charcoal almond outline filled with plain flesh tone |
| Béatrice (portret van Béatrice Hastings) | zonder pupillen | one eye an empty outline, the other a solid uniform brown fill |
| Adrienne (vrouw met pony) | met pupillen | both eyes show a distinct dark iris with a sclera crescent at the outer corner |
| Portret van Léopold Zborowski (Israël Museum) | zonder pupillen | right aperture a flat olive-green band, left a dark hollow |
| Mijmering (studie voor het portret van Frank Burty Haviland) | zonder pupillen | narrow slanted almond with a pale sliver fill, no darker disc even at master resolution |
| Portret van Paul Guillaume | zonder pupillen | both eyes are solid blue-black wedges filling the aperture |
| Meisje in zwart schort | met pupillen | round dark brown iris with white highlight set in white sclera, both eyes |
| Café-zangeres | zonder pupillen | shallow almonds carrying a uniform soft grey-green wash |
| Jonge vrouw in een gele jurk | met pupillen | dark iris and pupil with white sclera and a paint highlight in both eyes |
| Portret van Max Jacob (Düsseldorf) | zonder pupillen | left eye a flat teal-green field, right a flat grey-white field |
| Jeanne, zittend met haar arm op de stoelleuning | zonder pupillen | pale blue-grey blank almonds |
| Jongen in korte broek | zonder pupillen | narrow slate-teal slivers of uniform colour |
| Bloemenverkoopster | zonder pupillen | both eyes are flat teal-green almond fields with no iris drawn |
| Moederschap | zonder pupillen | the mother's eyes pale blue blanks; the child's likewise plain blue-grey ovals |
| Vrouw met witte kraag | zonder pupillen | both eyes filled edge to edge with uniform green |
| Portret van een jonge vrouw (Yale) | met pupillen | profile eye has a round dark iris with white highlight and sclera either side |
| Jongeman met pet | zonder pupillen | pale grey-green blank slits under the cap |
| Jonge vrouw (Oslo) | zonder pupillen | solid dark slate-blue almonds, uniform |
Wat de musea erover zeggen
De verklaringen die anderen geven, elk met de bron erbij: het Dallas Museum of Art schrijft bij zijn eigen werk dat hij samen met Matisse, Picasso, Braque en Derain Afrikaanse maskers bewonderde en dat die invloed zichtbaar is in de gestileerde weergave van het gezicht. Het Nasjonalmuseet in Oslo schrijft over Afrikaanse beeldhouwkunst waarvan de lineaire, langgerekte stijl zijn figuren een vleugje verfijnde moderniteit gaf, en tekent bij een van zijn eigen werken aan dat de schilder doorgaans geen individualiserende trekken weergaf. Het Musée de Grenoble noemt onder zijn bronnen archaïsche Griekse, Etruskische en Egyptische beelden. De conservator van de Yale University Art Gallery noemt zelfs de plaatsen: beeldhouwwerk dat hij in Parijs zag, onder meer in het Trocadéro, en maskers uit Ivoorkust. Geen van deze teksten rept van een ziel.
Wat deze lijst niet is
De oordelen zijn geveld op basis van de reproductie waarover wij beschikken, niet van het doek in het museum; bij kleine hoofden en een zachte penseelvoering is de grens tussen iris en penseelstreek reëel, en bij één werk hebben wij dat erkend in plaats van te gissen. De lijst zegt wat er op het schilderij staat – niet waarom het er staat.
Alle werken uit dit aanbod vindt u op de pagina Amedeo Modigliani, elk als handgeschilderde reproductie.

Geef een reactie