Beschrijving
De Mont Sainte-Victoire en Château Noir – een doek dat in 1922 naar Japan reisde
Links en onderaan wordt het doek afgesloten door donkergroene bomen, geschilderd in korte, dichte toetsen. Daartussen verschijnt een okerkleurig gebouw met donkere vensteropeningen – Château Noir. Erachter rijst de lichte, blauwgrijze massa van de Mont Sainte-Victoire op, en de lucht erboven is blauwgroen en verdeeld in evenwijdige vlekken kleur. Dit handgeschilderde schilderij op canvas volgt De Mont Sainte-Victoire en Château Noir (Frans: La Montagne Sainte-Victoire et le Château Noir), een laat werk van Paul Cézanne uit de jaren 1904 tot 1906, dat in het origineel 65,6 x 81 centimeter meet en zich in het Artizon Museum in Tokio bevindt.
Uit de nalatenschap van de schilder naar het oosten
Dit doek werd bij de dood van de schilder niet verkocht: in de herkomstgegevens luidt de eerste vermelding nalatenschap van Paul Cézanne. Op 12 februari 1907 namen Ambroise Vollard en de Galerie Bernheim-Jeune het samen over, en op 12 augustus van datzelfde jaar bleef het in handen van Vollard alleen. Daarna gebeurt wat dit doek van de meeste andere onderscheidt: op 27 maart 1922 koopt Zenichiro Hara in Yokohama het doek. Na hem is het in handen van Shojiro Ishibashi in Tokio, daarna van het Bridgestone Museum of Art en sinds 2020 van het Artizon Museum. Het schilderij is dus al meer dan honderd jaar in Japan.
De prijs in het boek van de kunsthandelaar
In het tweede voorraadboek van Vollard staat het doek ingeschreven onder nummer 4454, met een heel korte beschrijving – paysage Ste. Victoire, landschap met de Sainte-Victoire – en met de maat 65 x 81 centimeter en een prijs van 6000 frank. De inschrijving ontstond na de dood van de schilder, toen het werk uit de nalatenschap in de handel kwam; de prijs zegt dus niet hoeveel de schilder ervoor kreeg, maar hoeveel de kunsthandelaar ervoor vroeg, die toen al wist wat hij in handen had.
Château Noir – het huis dat in de titel staat
De catalogue raisonné noemt voor dit doek onder de plaatsen Château Noir, en onder de natuurmotieven de Mont Sainte-Victoire. Château Noir is een landgoed ten oosten van Aix, aan de weg naar Le Tholonet, en de schilder keerde er jarenlang naar terug. Onder de titels die de catalogus voor dit werk nog noemt, staat ook Le Château du diable, het duivelskasteel – een naam die in de volksmond aan het gebouw bleef hangen. Op het doek is ervan alleen een geelokeren muur met twee donkere openingen te zien; al het andere wordt door het gebladerte opgeslokt.
Een laat doek, opgebouwd uit vlekken
Hier is geen tekening meer die de voorwerpen van elkaar scheidt: bomen, dak, rots en lucht zijn gemaakt van dezelfde korte, platte toetsen, naast elkaar gezet in blauw, groen en oker. Juist daarom lijken gebladerte en lucht in elkaar over te lopen, en rijst de berg meer als een lichter vlak uit het schilderij op dan als een ver voorwerp. De enige rechte lijn op het hele doek is de bovenrand van het dak van Château Noir – en juist die ene toets verraadt dat er tussen de bomen een gebouw staat.
Een tentoonstellingsgeschiedenis die zich in Japan afspeelt
De lijst van tentoonstellingen van dit werk is ongewoon vanwege de plaatsen waar ze plaatsvonden. In 1947 hing het in het Nationaal Museum in Tokio, in 1951 in het Museum voor Moderne Kunst in Kamakura op de tentoonstelling Cézanne en Renoir als nummer 9, in 1956 op de openingstentoonstelling van het Ishibashi-museum in Kurume als nummer 10 en in 1959 in Osaka als nummer 23. In 1962 reisde het naar Parijs, naar het Musée national d’art moderne, voor een tentoonstelling van Franse schilderkunst uit de Tokiose collectie-Ishibashi, als nummer 9 – een Frans schilderij dat als deel van een Japanse collectie naar Frankrijk terugkeerde. In 1967 was het weer in Tokio, en in 1974 op de grote Cézanne-tentoonstelling als nummer 59, vanwaar het naar Kyoto en Fukuoka reisde.
Bridgestone en de naamswijziging van 2020
Het museum dat het doek bewaart, heette niet altijd zo. In de herkomstgegevens volgen Shojiro Ishibashi, daarna het Bridgestone Museum of Art in Tokio en ten slotte het Artizon Museum, dat die naam in 2020 aannam. Daarom staat hetzelfde werk in oudere literatuur onder Bridgestone vermeld en in nieuwere onder Artizon; het gaat om dezelfde collectie en hetzelfde doek, alleen met twee namen. Uit hetzelfde Tokiose museum komen ook Kom en melkkan en Zelfportret met slappe hoed.
Qua kleur is dit een van de blauwste doeken van deze groep, en juist daarom komt het mooi uit in een lichte ruimte, met een rustige wand eromheen. Er zijn vijftien formaten, van 50 x 40 tot 180 x 143 centimeter; elke maat daartussen spannen wij op een spieraam op maat, en hoe het er met een lijst uitziet, laat onze 3D-app zien: die toont het schilderij met de gekozen lijst – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Dezelfde berg vanaf een andere kant toont De Mont Sainte-Victoire gezien vanaf Bibémus.
- Onderwerp: De Mont Sainte-Victoire en Château Noir, Paul Cézanne, 1904–1906, Artizon Museum, Tokio
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: het doek ging in 1922 uit de nalatenschap van de schilder naar Yokohama en is al meer dan honderd jaar in Japan









































