Beschrijving
Het dorp Gardanne – een doek dat als vijandelijk bezit in beslag werd genomen
In Het dorp Gardanne (Frans: Le Village de Gardanne) klimmen de huizen trapsgewijs tegen de heuvel op, het ene boven het andere: okerkleurige en roodachtige muren, vlakke daken, smalle schaduwen ertussen. Bovenaan staat een kerktoren, het enige verticale accent in de hele bovenste helft. Onderaan strekt zich een strook groen geboomte uit, en daarachter ligt een bleek blauwachtig heuvelland. Een handgeschilderd schilderij op canvas geeft dit werk van Cézanne uit 1885 en 1886 weer; het origineel meet 92,1 x 73,2 centimeter en bevindt zich onder inventarisnummer 23.105 in het Brooklyn Museum of Art.
In beslag genomen als vijandelijk bezit
In de herkomstgegevens van dit doek staat een zin die we bij werken van Cézanne zelden lezen. Na de Duitse verzamelaar Gottlieb Friedrich Reber kwam het werk bij dr. Hans Wendland in Berlijn en Parijs, en bij zijn naam voegt de beschrijving toe: in beslag genomen als vijandelijk bezit. Daarop volgt een verkoping: Séquestre Wendland in het Parijse Hôtel Drouot op 24 februari 1922, waar het doek nummer 209 was. Wat er gebeurde en waarom, licht de beschrijving niet verder toe dan hier staat, en ook wij voegen geen uitleg toe – vermeld zijn de naam, de aanduiding, de datum en het nummer.
Van Vollard naar Brooklyn
De eerste bekende eigenaar was de kunsthandelaar Ambroise Vollard in Parijs. Op 7 mei 1913 kocht Gottlieb Friedrich Reber in Barmen het doek, na hem had Hans Wendland het, en na de veiling van 1922 Galerie Durand-Ruel in Parijs en New York. Van Durand-Ruel kwam het in het Brooklyn Museum of Art, waar het zich nog altijd bevindt. De weg leidt dus van een Parijse kunsthandel naar een Duitse collectie, via inbeslagname en verkoping in Parijs, en over de oceaan naar een Amerikaans museum.
Tentoongesteld onder de naam van een verkeerde plaats
De catalogue raisonné noemt voor dit doek negen titels, en daaronder twee die niet Gardanne noemen, maar een heel andere plaats: Avignon en Paysage de l’Estaque. De eerste staat niet alleen in de catalogus, maar werd ook echt gebruikt: in mei en juni 1913 werd het werk in Darmstadt tentoongesteld op de tentoonstelling van de collectie-Reber als nummer 16, en wel precies onder de titel Avignon. Pas in 1934 in Philadelphia vinden we het onder de naam The Village of Gardanne, uitgeleend door het Brooklyn Museum. De beschrijving bewaart dus de herinnering dat het dorp een tijdlang niet werd herkend.
Huizen als blokken
Het dorp is zonder details geschilderd: geen ramen in de eigenlijke zin, geen deuren, geen mensen. Elk huis bestaat uit een paar egale vlakken in oker, roze of grijs, naast elkaar gezet, en juist omdat alleen dunne donkere lijnen ze scheiden, laat de hele heuvel zich lezen als een opgestapelde massa en niet als een verzameling gebouwen. De kerktoren bovenaan is het enige element dat dit stapelen onderbreekt. De onderste strook bomen is daarentegen zacht en onrustig, en de bovenste strook heuvels zo bleek dat ze bijna in de hemel opgaat – het dorp blijft het enige vaste ding op het doek.
Darmstadt, Philadelphia, Toledo
Naast de tentoonstelling in Darmstadt in 1913 was het doek in november en december 1934 in het Pennsylvania Museum of Art in Philadelphia te zien als nummer 15, en in november en december 1936 in het Toledo Museum of Art in Ohio op de tentoonstelling Cézanne and Gauguin als nummer 21; beide keren werd het uitgeleend door het Brooklyn Museum. In 1937 was het in Portland en daarna in San Francisco te zien op de tentoonstelling Paul Cézanne: tentoonstelling van schilderijen, aquarellen, tekeningen en grafiek (in Nederlandse vertaling). In de jaren dertig was dit doek in Amerika dus vaak onderweg.
Wat Vollard noteerde bij nummer 3877
De beschrijving van de kunsthandelaar is ongewoon verhalend: huile; tout un petit village avec des maisons rouges et des arbres, au loin on aperçoit la montagne – olieverf; een compleet dorpje met rode huizen en bomen, in de verte ziet men de berg. Daarnaast staan de maat 92 x 73 centimeter en de prijs van 200 frank. Vollard beschreef dus ook wat het moeilijkst te zien is: het bleke heuvelland achteraan. De catalogus noemt onder de motieven de huizen en de kerktoren, precies de twee elementen waaruit het dorp is opgebouwd.
Dit staande dorpsgezicht met warme okertinten komt goed tot zijn recht in een ruimte met een witte of zandkleurige muur, waar de kleur van de huizen uitkomt. Wij schilderen het in vijftien formaten, van 40 x 50 tot 144 x 180 centimeter; tussenliggende maten spannen wij op een spieraam op maat, en hoe het er met een lijst uitziet, laat onze 3D-app vooraf zien – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit dezelfde streek komen ook De Golf van Marseille gezien vanaf L’Estaque, De rode rots en De Mont Sainte-Victoire gezien vanaf Bibémus.
- Onderwerp: Het dorp Gardanne, Paul Cézanne, 1885–1886, Brooklyn Museum of Art
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: in 1913 werd het doek in Darmstadt tentoongesteld onder de titel Avignon – de naam van een andere plaats









































