Beschrijving
Leonardo da Vinci – Zelfportret
De bekendste afbeelding van Leonardo da Vinci, het Zelfportret (Italiaans: Autoritratto), is helemaal geen schilderij, maar een tekening in sanguine – rood krijt op papier, 33,3 x 21,6 cm groot. De Biblioteca Reale in Turijn, waar de tekening wordt bewaard, dateert het werk op 1517–1518, dus in de laatste jaren van Leonardo aan het hof van Frans I in Amboise. Juist omdat het een tekening is en geen schilderij, is het vandaag een van de kwetsbaarste werken in de Europese collecties.
Is dit echt Leonardo?
De naam “zelfportret” stamt uit de 19e eeuw. Die naam berustte op de gelijkenis tussen de getekende oude man en de figuur van Leonardo op De school van Athene van Rafaël, en op de hoge kwaliteit van de tekening. Sinds de tweede helft van de 20e eeuw wijzen kenners – onder wie Martin Kemp, Pietro Marani, Carlo Pedretti en Martin Clayton – er echter op dat de getekende man ouder oogt dan Leonardo ooit is geworden: hij stierf op 67-jarige leeftijd. Er zijn ook andere identificaties voorgesteld, meestal zijn vader Piero da Vinci of zijn oom Francesco, omdat beiden ongeveer tachtig jaar oud werden. Dat bezwaar steunt echter op een vroegere datering, omstreeks 1510–1512; klopt de datering van de instelling die de tekening bewaart, dus 1517–1518, dan was Leonardo vijfenzestig of zesenzestig jaar oud. Wij sluiten de vraag niet af: het opschrift “Leonardo da Vinci, portret van zichzelf als oude man” is later op het blad aangebracht, en het museum noemt het werk consequent het zelfportret van Leonardo.
Waarom bijna niemand het heeft gezien
Het blad is zwaar aangetast door zogenoemde foxing – bruinige vlekken. Lang werden die toegeschreven aan ijzerzouten en vocht; onderzoek uit 2015 toonde aan dat er op de tekening geen actieve besmetting met schimmels of bacteriën is, maar wel sporen en schimmelresten uit de lucht. Restauratoren hebben bewust geen ingreep gewaagd zolang de oorzaak niet met zekerheid is opgehelderd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de tekening van Turijn naar Rome overgebracht en liep ze daarbij schade op. Sinds 1998 ligt ze in een kluis met een constante temperatuur en luchtvochtigheid, en in de afgelopen eeuw is ze maar een paar keer aan het publiek getoond – voor het laatst in 2012 in Venaria Reale, drie maanden lang en in een speciale geklimatiseerde vitrine.
Onze handgeschilderde reproductie
Omdat het origineel zo goed als niet te zien is, is een reproductie hier bijzonder zinvol. Ons handgeschilderde schilderij op canvas zet de tekening om in kleur en in een formaat dat u aan de muur kunt hangen: elk exemplaar wordt op bestelling geschilderd door onze schilders, nooit gedrukt. Als kunstschilderij of als kunst aan de muur komt het goed tot zijn recht in een werkkamer, een bibliotheek of een woonruimte. Bent u geïnteresseerd in de tekenkunst van Leonardo, bekijk dan ook De boetvaardige Hiëronymus en De aanbidding door de wijzen – beide werken zijn onvoltooid gebleven en de ondertekening is er nog altijd op te zien; het bekendste werk van Leonardo blijft de Mona Lisa.
- Origineel: sanguine (rood krijt) op papier, 33,3 x 21,6 cm
- Datering: 1517–1518 volgens de instelling die het werk bewaart
- Collectie: Biblioteca Reale, Turijn – in een kluis met een constant klimaat
- Onze versie: met de hand geschilderd op canvas, van 40 x 63 cm tot 150 x 235 cm, vanaf € 600









































