Beschrijving
Boer in blauwe kiel – het doek dat het museum kocht ter nagedachtenis aan zijn eerste directeur
Een man zit iets van ons afgewend, in een wijde blauwe werkkiel, met een rode halsdoek bij de open kraag en een zachte bruine hoed op het hoofd. Zijn handen liggen laag voor hem gevouwen. Achter hem staat een kamerscherm waarop een vrouwenfiguur in het blauw is geschilderd. Een handgeschilderd schilderij op canvas geeft dit late werk van Paul Cézanne weer: Boer in blauwe kiel (Frans: Paysan en blouse bleue), van rond 1897. Het origineel meet 81,5 x 64,8 centimeter en bevindt zich in het Kimbell Art Museum in Fort Worth, Texas.
De opdracht in de museumgegevens
De herkomstgegevens van dit doek eindigen niet met de naam van het museum. Ze luiden: Kimbell Art Museum, Fort Worth, opgedragen aan de nagedachtenis van Richard F. Brown. Brown was de eerste directeur van het Kimbell; daarvoor leidde hij het Los Angeles County Museum of Art, en met de architect Louis I. Kahn werkte hij aan het ontwerp van het museumgebouw, dat geldt als een van de mooiste museumgebouwen van de twintigste eeuw. Hij overleed in november 1979. Het voorjaar daarop, op 13 mei 1980, kocht het museum dit doek op de veiling van de collectie van Henry Ford II en droeg het op aan zijn nagedachtenis. In de gegevens staan beide data, en de opdracht van het museum is het derde feit; de conclusie laten wij aan de lezer.
Het Duitse jaar 1912
In 1912 was dit doek in één jaar in drie Duitse steden te zien, en elke stad gaf het een andere naam. In april en mei hing het in Berlijn bij Paul Cassirer als nummer 8, met de titel Sitzender Bauer, uitgeleend door Vollard – en Cassirer kocht het van die tentoonstelling. Van 25 mei tot 30 september was het in Keulen te zien op de grote internationale Sonderbund-tentoonstelling als nummer 146, daar met de titel Bauer mit rotem Halstuch, dus Boer met rode halsdoek. In het najaar van hetzelfde jaar vermelden de gegevens het nog in Barmen, in de collectie Reber, met een voorbehoud over de identiteit. Daarna volgden in 1913 Darmstadt en opnieuw Berlijn, waar het Der Fuhrmann en Porträt eines Fuhrmanns heette, de voerman, en in 1914 Dresden.
Dertien eigenaren en de dag waarop het terugging naar de kunsthandel
De eerste bekende eigenaar was Ambroise Vollard in Parijs. Op 25 juni 1910 kocht Auguste Pellerin het, op 30 juni 1911 ging het over naar de Galerie Bernheim-Jeune – en dezelfde dag terug naar Vollard, dus naar de kunsthandelaar die het eerder had verkocht. Op 31 oktober 1912 nam Paul Cassirer in Berlijn het over, na hem Gottlieb Friedrich Reber in Barmen, daarna Paul Rosenberg in Parijs en New York, de verzamelaar A. Conger Goodyear, mevrouw Mary G. Kenefick uit Buffalo en later Henry Ford II uit Detroit. Dezelfde Auguste Pellerin duikt ook op bij het Portret van Gustave Geffroy en het Portret van Antony Valabrègue.
Twee veilinghuizen
Het doek ging twee keer door een veilingzaal, en beide keren hebben de gegevens de datum en het nummer bewaard. De eerste keer bij Sotheby’s in Londen op 25 november 1959 als nummer 17, de tweede keer bij Christie’s in New York op 13 mei 1980 als nummer 3, op de veiling van de collectie van Henry Ford II. Juist op die tweede veiling kocht het Kimbell het. Prijzen vermeldt de catalogus niet; het enige vastgelegde bedrag bij dit werk is dat van Vollard.
Het kamerscherm en de vrouw die niet in de kamer is
Achter de zittende man staat geen andere persoon, al lijkt dat zo. Rechtsboven is een vrouwenfiguur in het blauw te zien met een gele vorm erboven – die is geschilderd op het vouwbare kamerscherm dat achter hem staat; de catalogus noemt onder de inrichting van de ruimte juist een kamerscherm. De lichte verticale baan links is de rand van dat scherm. Dit alles betekent dat er in het schilderij geen diepte van een kamer is, maar een wand met een patroon vlak achter zijn rug: de blauwe kiel raakt het blauw van het scherm, en de figuur maakt zich bijna alleen door de tekening van de hoed en de schouders los van de achtergrond.
Wat Vollard in zijn boek noteerde
In het voorraadboek van Vollard heeft dit doek nummer 3485, met daarbij een korte beschrijving in de eigen verkorte notatie van de handelaar: huile; paysan assis cravate rouge chapeau sur la tête – olieverf; zittende boer, rode das, hoed op het hoofd. Daarnaast staan de maat 81 x 65 centimeter en de prijs van 200 frank. De beschrijving klopt tot in het laatste detail met wat er op het doek staat. In het veld voor personen vermeldt de catalogus ook de naam van de zittende man, père Alexandre, en zijn beroep, arbeider; meer is er over hem nergens vastgelegd in wat wij hebben nagekeken, en wij gaan ook niets verzinnen.
De blauwe kiel en de rode halsdoek geven dit schilderij een kleurenpaar dat in de ruimte door niets ondersteund hoeft te worden – daarom komt het mooi uit op een rustige muur, helemaal op eigen kracht. Wij schilderen het in vijftien formaten, van 40 x 50 tot 143 x 180 centimeter; tussenmaten spannen wij op een spieraam op maat, en hoe het er met een lijst uitziet, laat onze 3D-app vooraf zien – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit dezelfde late jaren stamt ook Jonge Italiaanse, leunend op haar elleboog.
- Onderwerp: Boer in blauwe kiel, Paul Cézanne, rond 1897, Kimbell Art Museum, Fort Worth
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: het voorraadboek van Vollard vermeldt bij nummer 3485 een prijs van 200 frank en een beschrijving die tot de rode halsdoek toe met het schilderij overeenkomt









































