Beschrijving
Portret van Antony Valabrègue – het doek dat via een veiling in een museum kwam
Op het Portret van Antony Valabrègue (Frans: Portrait d’Antony Valabrègue) zit een man vlak voor een grijsgroene muur, geschilderd met brede, zichtbare streken. Hij heeft donker haar en een dichte roodbruine baard en draagt een zwart jasje, een grijs vest met drie zichtbare knopen, een witte opstaande boord en een losjes geknoopt zwart strikje. Verder staat er niets op het schilderij: geen meubel, geen boek, geen tafel. Ons handgeschilderde schilderij op doek volgt dit vroege werk van Paul Cézanne uit de jaren 1869 en 1870, dat in het origineel 60 x 50,2 centimeter meet en zich onder inventarisnummer 85.PA.45 in het J. Paul Getty Museum in Los Angeles bevindt.
Hoe bracht een veiling het schilderij van particuliere naar openbare handen?
Een volle eeuw ging dit doek van de ene particuliere eigenaar naar de andere, en het was alleen te zien als iemand het voor een tentoonstelling uitleende. Daar kwam een einde aan op 22 oktober 1982, toen het bij Sotheby’s in New York als nummer 21 werd verkocht op de veiling van de collectie van André Meyer. Koper was de Galerie Beyeler in Bazel, en in 1985 kocht het Getty het over. Sindsdien hangt het in een museum dat voor iedereen open is – precies het moment waarop het schilderij ophield iets te zijn dat wordt uitgeleend, en iets werd dat men bezoekt.
Wie was Antony Valabrègue?
Antony Valabrègue (1844–1900) was een Franse dichter en criticus, geboren in Aix – in dezelfde stad als Cézanne, Émile Zola en Baptistin Baille. Hij ging in Parijs naar school en vestigde zich daar vanaf het midden van de jaren zestig van de negentiende eeuw. In Parijs behoorde hij tot de kring van Provençalen rond Zola en Cézanne, en uit die vriendschap komt ook dit portret voort: de schilder schilderde geen opdrachtgever, maar een kennis uit zijn geboortestad.
Werd er ooit aan de naam getwijfeld?
De catalogue raisonné vermeldt voor dit doek zeven andere titels waaronder het is verschenen, en twee daarvan zijn veelzeggend. De ene luidt eenvoudig Portrait d’homme, ofwel Portret van een man, zonder naam. De andere is Portrait présumé d’Antony Valabrègue – vermoedelijk portret van Antony Valabrègue. Onder die tweede titel werd het werk in 1936 in het Parijse Musée de l’Orangerie tentoongesteld als nummer 17. Vandaag geeft de catalogus het doek zijn naam, zonder voorbehoud. Wie de twijfel wegnam en wanneer, vermeldt de registratie niet, en wij voegen niets toe wat er niet staat.
Waarom staat er op dit portret niets anders dan de man?
Juist de afwezigheid van voorwerpen maakt dit doek tot wat het is. De achtergrond is niet glad, maar gemetseld uit korte, platte toetsen grijsgroen die elkaar zichtbaar kruisen; dezelfde hand bouwde ook het gezicht op, uit afzonderlijke vlekken roze, crème en grijs die zonder zachte overgangen tegen elkaar aan liggen. De verf is dik opgebracht, bijna met het paletmes. De blik van de man gaat niet recht naar de kijker, maar iets opzij. Omdat er geen tafel, geen raam en geen boek in het schilderij staat, moet het hoofd alles zelf vertellen – en juist daarom is dit een van die vroege doeken waarop al te zien is welke kant de schilder later op ging.
Wie waren de negen eigenaren in vier landen?
De eerste bekende eigenaar was de kunsthandelaar Ambroise Vollard in Parijs. Na hem ging het doek naar graaf Armand Doria op het kasteel van Orrouy, daarna naar de verzamelaar Auguste Pellerin en vervolgens naar diens zoon Jean-Victor Pellerin. Daarop volgden de galeries Wildenstein in Parijs en New York, toen de New Yorkse bankier André Meyer, na de veiling van 1982 de Galerie Beyeler in Bazel en ten slotte het Getty. Dezelfde Auguste Pellerin duikt ook op in de geschiedenis van het Portret van Gustave Geffroy – een verzamelaar die Cézanne kocht toen weinig mensen dat deden.
Waar was het te zien, van Berlijn in 1904 tot het Grand Palais?
Voor het eerst werd het doek in 1904 getoond bij Paul Cassirer in Berlijn, op de tentoonstelling Sonderausstellung Paul Cézanne van 22 april tot 15 juni. In 1913 hing het in Stuttgart als nummer 330, in bruikleen van graaf Doria vanuit zijn kasteel in het departement Oise. Daarna volgden Brussel in 1935, Londen in 1939 bij Wildenstein en Washington in 1962, toen in de National Gallery of Art de collectie van de heer en mevrouw André Meyer werd getoond. In 1988 was het werk in de Londense Royal Academy of Arts te zien op de tentoonstelling Cézanne: The Early Years 1859–1872 als nummer 56, vanwaar het doorreisde naar het Musée d’Orsay en naar Washington, en in 1995 naar het Grand Palais als nummer 8.
Voor thuis is dit een dankbaar formaat: een portret zonder verhaal, dat goed tot zijn recht komt naast een boekenkast of in een werkhoek, waar het niet concurreert met andere motieven. Wij schilderen het in vijftien formaten, van 42 x 50 tot 149 x 180 centimeter, en tussenmaten spannen wij op een spieraam op maat; hoe het er in de gekozen lijst uitziet, toont de 3D-app – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit dezelfde vroege jaren stammen ook Portret van de schilder Achille Emperaire en De kachel in het atelier.
- Onderwerp: Portret van Antony Valabrègue, Paul Cézanne, 1869–1870, J. Paul Getty Museum, Los Angeles
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, desgewenst ook op maat
- Goed om te weten: de catalogus vermeldde het werk ooit als vermoedelijk portret, vandaag noemt hij het naar de geportretteerde









































