Beschrijving
De moord – drie werken onder één titel
De moord (Frans: Le Meurtre) van Paul Cézanne is een bijna geheel donker doek: een lage horizon, daarboven een zware bruinzwarte lucht en één enkele lichtere plek in de lucht rechtsboven. Op de grond zijn drie figuren. Links een man in een wit hemd en een blauwe broek, met geheven rechterhand. Rechts een gebogen figuur in een okerkleurig kledingstuk en een donkere rok, die met beide handen naar beneden drukt. Tussen hen in ligt een derde figuur in donkerblauw, met het hoofd rechts en één arm uitgestrekt naar de onderrand. Ons handgeschilderde schilderij op canvas geeft dit vroege werk van Cézanne van omstreeks 1870 weer, dat in het origineel 65 x 80 centimeter meet en zich in de Walker Art Gallery in Liverpool bevindt.
Drie vermeldingen met dezelfde titel
De catalogue raisonné vermeldt onder de titel Le Meurtre drie verschillende werken. Het eerste is dit olieverfschilderij, gedateerd omstreeks 1870 en 65 x 80 centimeter groot. Het tweede is een potloodtekening uit de jaren 1868 tot 1871, amper 13 x 15,5 centimeter groot, in een particuliere collectie in New York. Het derde is een blad in potlood en aquarel uit de jaren 1874 en 1875, 14,6 x 17,5 centimeter groot, in Greenville in Delaware. De catalogus zegt niet dat de twee kleinere werken studies voor dit doek zijn, en ook wij zullen dat niet beweren – er staat alleen dat drie werken in drie technieken, ontstaan binnen ongeveer zeven jaar, dezelfde titel dragen.
Een schilderij bijna alleen uit duisternis
Het kleurbereik is uitzonderlijk smal. Bruin, zwart en donkerblauw bedekken het grootste deel van het oppervlak; de enige lichte plekken zijn het witte hemd, het okerkleurige kledingstuk en de huid van handen en gezichten. De streken zijn breed en vol, snel aangebracht, hier en daar zo dat een enkele plooi in de stof zich laat lezen als één haal. De lucht is niet als ruimte geschilderd, maar als een donkere massa die op het tafereel drukt, en juist daardoor lijkt het gebeuren samengeperst tegen de onderrand van het doek. Dit is een van die vroege werken waarin de schilder werkt met de dichtheid van de verf en niet met licht.
Van Vollard naar Liverpool
De eerste bekende eigenaar was de kunsthandelaar Ambroise Vollard in Parijs. Op 16 oktober 1916 kwam het doek via Paul Cassirer in Berlijn bij Sally Falk in Mannheim, op 11 april 1918 weer bij Cassirer en op 3 mei 1918 bij dr. Julius Elias in Berlijn; in 1927 ging het over op Julie Sara Elias, in 1949 op mevrouw C. Levy, en daarna naar de kunsthandel Wildenstein in Parijs, Londen en New York. In 1964 kocht de Walker Art Gallery in Liverpool het, waar het zich nu bevindt.
Twee overdrachten, op de dag nauwkeurig vastgelegd
In de herkomstgegevens zijn twee data ongewoon precies. Op 16 oktober 1916 ging het werk op één en dezelfde dag via Cassirer naar de verzamelaar Sally Falk in Mannheim. Nog geen anderhalf jaar later, op 11 april 1918, nam Cassirer het weer over, en al op 3 mei van hetzelfde jaar, dus na drie weken, kocht dr. Julius Elias het. Beide overdrachten vonden plaats midden in de oorlogsjaren, in de Duitse kunsthandel, die toen levendig bleef.
In Duitsland kende men het als Der Mord
Tussen 1913 en 1921 was dit doek in Duitsland regelmatig te zien, steeds onder de titel Der Mord. In het voorjaar van 1913 hing het op de XXVIe tentoonstelling van de Berlijnse Secession als nummer 24a, in bruikleen van Vollard; in het najaar van hetzelfde jaar in Keulen als nummer 8, in 1914 in Dresden als nummer 8 en daarna bij Paul Cassirer in Berlijn, waar het in december 1915 terugkeerde als nummer 54. In november 1921 was het bij Cassirer te zien op een tentoonstelling van werken van Cézanne in Duits particulier bezit – en daar droeg het nummer 1, als eerste werk van de opstelling, in bruikleen van dr. Elias. In 1936 volgde de Kunsthalle in Bazel.
Het trefwoord dat de catalogus het geeft
Onder de trefwoorden voor dit doek noemt de catalogus er twee: figuren in een landschap oftewel een figuurcompositie, en scène van geweld. Dat is alles wat de vermelding over de inhoud zegt. Ze noemt geen literaire bron, geen namen en geen gebeurtenis waarnaar het tafereel zou zijn geschilderd. Wie de drie mensen op het doek zijn en wat er vóór dit moment is gebeurd, staat nergens vermeld in wat wij hebben nagekeken – daarom vullen wij het ook niet aan. Op het doek is geen wapen en geen wond te zien; geschilderd is een moment, geen verhaal.
Dit is een donker, zwaar werk, en dat verbergen wij niet: het komt goed tot zijn recht waar het een eigen muur en voldoende afstand heeft, maar niet boven een bed of bij de eettafel. De vijftien formaten lopen van 50 x 41 tot 180 x 146 centimeter, tussenliggende maten spannen wij op bestelling op, en hoe het er in een lijst uitziet, laat onze 3D-app zien – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit dezelfde vroege jaren stammen ook Portret van Antony Valabrègue, Portret van de schilder Achille Emperaire en De kachel in het atelier.
- Onderwerp: De moord, Paul Cézanne, omstreeks 1870, Walker Art Gallery, Liverpool
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: de catalogus vermeldt onder de titel Le Meurtre drie werken – dit doek, een tekening en een aquarelblad









































