Beschrijving
Irissen is een schilderij dat Vincent van Gogh in mei 1889 begon, in zijn eerste week in de inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint-Rémy-de-Provence: een perk blauwe en paarse irissen met zwaardvormige groene bladeren, warme aarde en links één enkele witte bloem. Het origineel meet 94,3 x 74,3 cm en hangt sinds 1990 in het J. Paul Getty Museum in Los Angeles. Wij schilderen het met de hand in olieverf op doek, in zeventien formaten van 50 x 40 tot 190 x 145 cm of op maat, en vóór verzending ontvangt u een foto van het voltooide schilderij ter goedkeuring.
| Titel: | Irissen |
| Andere titels: | Irises · Les Iris |
| Schilder: | Vincent van Gogh (1853–1890) |
| Jaar van ontstaan: | mei 1889, Saint-Rémy-de-Provence |
| Afmetingen van het origineel: | 94,3 cm x 74,3 cm |
| Oorspronkelijke techniek: | Olieverf op doek |
| Stijl: | Postimpressionisme |
| Locatie: | The J. Paul Getty Museum, Los Angeles (inventarisnummer 90.PA.20) |
| Onze reproductie: | Handgeschilderd in olieverf op doek, zeventien formaten of op maat |
Irissen – Vincent van Gogh
Wat is er te zien op Irissen?
Het doek is van rand tot rand gevuld met een perk irissen, dat we van heel dichtbij zien, bijna vanaf de grond. Er is geen horizon en geen lucht: de bloemen en hun lange, puntige bladeren lopen diagonaal door het beeld, en de planten aan de randen worden door de beeldrand afgesneden, zodat het lijkt alsof het perk buiten het schilderij doorloopt. Links, in de roodbruine aarde, staat tussen de blauwe en paarse bloemen één enkele witte iris.
De bloemen draaien, buigen en krullen, elk in een eigen vorm, en hun omtrekken trok Van Gogh met donkere, golvende lijnen. De bladeren zijn felgroen, de aarde is warm oranje en bruin, en langs de bovenrand loopt een strook geelgroen grasland met een paar oranje bloemen.
Waarom schilderde Van Gogh Irissen al in zijn eerste week in de inrichting?
In mei 1889 koos Van Gogh, na een reeks aanvallen en ziekenhuisopnamen in Arles, er zelf voor om naar de inrichting Saint-Paul-de-Mausole te gaan, een voormalig klooster buiten Saint-Rémy. Aanvankelijk mocht hij niet buiten de muren komen, dus was de ommuurde tuin met irissen en seringen de enige natuur die hij kon bereiken. Al in de eerste week begon hij daar aan Irissen, en hij schilderde rechtstreeks buiten, tussen de bloemen.
Zelf beschouwde hij het doek als een studie, en tekeningen ervoor zijn niet bekend. De tuin liet zelfs een spoor na in de verf: in het oppervlak zit een van de kleine kegeltjes die van de pijnbomen in de tuin vallen. In het jaar dat hij in de inrichting doorbracht, het laatste voor zijn dood, schilderde hij bijna 130 schilderijen, en Irissen is een van de eerste.
Wat betekenen de witte iris en de invloed van Japanse prenten?
Van Gogh heeft de witte iris nergens uitgelegd, dus is elke betekenis een interpretatie, niet zijn eigen woorden. Vaak ziet men er de schilder zelf in, een eenling die los van de anderen staat; anderen zien er gewoon een lichte toets in, waardoor de blauwe tonen eromheen nog dieper worden. Wat het schilderij wel duidelijk laat zien, is dat er in het perk geen twee bloemen gelijk zijn.
Het duidelijkst is de invloed van Japan. Van Gogh verzamelde Japanse houtsneden, en het Getty Museum stelt dat de afgesneden blik, de grote vlakken felle kleur en de bloemen die over de randen heen lopen waarschijnlijk onder hun invloed zijn ontstaan. Irissen verbond hij met Japan, waar ze in de kunst zeer gewaardeerd worden, en in zijn verbeelding smolten de Provence en Japan samen tot één zonnige, kleurrijke plek. Hij kende ook de kleurtheorie van zijn tijd: paars naast geel en oranje versterkt beide, en juist dat contrast loopt over het hele doek.
Waar hangt het origineel van Irissen en voor hoeveel werd het verkocht?
Het origineel hangt in het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, dat het onder inventarisnummer 90.PA.20 bewaart en het sinds 1990 bezit. Het hangt dus niet in het Van Gogh Museum in Amsterdam en ook niet in een van de Parijse musea.
Het schilderij heeft een ongewone geschiedenis. In september 1889 stuurde Theo het naar de Salon des Indépendants in Parijs en schreef hij zijn broer dat het schilderij al van ver opvalt en dat het een mooie studie is, vol lucht en leven. De criticus Octave Mirbeau, een van de eerste pleitbezorgers van Van Gogh, betaalde er 300 frank voor en beschreef het later in zijn roman Dans le ciel. In 1987 werd het bij Sotheby’s in New York geveild voor 53,9 miljoen Amerikaanse dollar, toen de hoogste prijs die ooit voor een schilderij was betaald. De Australische zakenman Alan Bond kon het bedrag niet opbrengen, en in 1990 ging het doek naar het Getty Museum.
Irissen of Irissen in een vaas – welke kiest u?
Van Gogh schilderde irissen meerdere keren, en daarom worden de titels vaak door elkaar gehaald. Deze pagina gaat over Irissen van mei 1889: een perk levende bloemen, van dichtbij gezien in de tuin van de inrichting, met het origineel in het Getty Museum in Los Angeles. Het Van Gogh Museum in Amsterdam bezit een ander werk, een stilleven van afgesneden irissen in een vaas, dat later in Saint-Rémy is geschilderd tegen een gele achtergrond. Wilt u bloemen die nog in de aarde groeien en een doek vol beweging, kies dan dit schilderij.
Voor nog een bloemmotief met een Japanse toets hebben we Amandelbloesem uit 1890, witte bloesems aan takken tegen een blauwe lucht. Uit 1889 in Saint-Rémy schilderen we ook De sterrennacht, Cipressen en Pietà (naar Delacroix).
Hoe schilderen wij Irissen met de hand?
De schilder tekent eerst het perk, de diagonaal van de bladeren en de witte iris, legt dan de groene tonen en de warme aarde aan, en schildert tot slot de bloemblaadjes met hun donkere omtrekken. Onze handgeschilderde reproductie ontstaat in olieverf op doek in de impastotechniek: we brengen de verf dik aan, zodat de penseelstreken boven het doek uitsteken, net als op het origineel van Van Gogh, en elke bloem houdt haar eigen draai en buiging.
Bij dit schilderij rijst een vraag: welke kleur moeten de bloemen hebben? Tegenwoordig ziet het origineel er blauw uit, maar onderzoek in het Getty Museum heeft aangetoond dat de bloemblaadjes oorspronkelijk paars waren, gemengd met rood dat inmiddels is verbleekt. Wij schilderen Irissen zoals het origineel er vandaag in het museum uitziet, in blauwe tonen met paarse schaduwen.
Elk schilderij is een handgeschilderde kopie die speciaal voor uw bestelling wordt gemaakt, zodat er geen twee precies gelijk zijn. Een gedrukte reproductie laat alleen een vlak oppervlak zien; op ons schilderij zijn de penseelstreken en de verflagen echt.
Welk formaat voor welke muur?
Kort antwoord: boven een bank of tweepersoonsbed 120 x 90 of 130 x 103 cm, boven een ladekast of in een kleinere kamer 70 x 50 of 80 x 60 cm, en voor een grote lege muur vanaf 163 x 130 cm. Het liggende formaat past mooi boven lange, lage meubels, want een bloemenperk heeft breedte nodig.
Er zijn zeventien formaten: 50 x 40, 60 x 40, 60 x 43, 63 x 48, 70 x 50, 70 x 53, 80 x 60, 90 x 70, 95 x 76, 110 x 75, 120 x 90, 130 x 103, 150 x 110, 155 x 120, 163 x 130, 180 x 135 en 190 x 145 cm. Het formaat 95 x 76 cm is vrijwel gelijk aan het origineel, dat 94,3 cm breed en 74,3 cm hoog is, en werkt aan de muur dus net als in het museum. Een kleiner olieverfschilderij past in de gang of de werkkamer, de grootste formaten in een ruime woonkamer of het trappenhuis. Een schilderij voor de woonkamer beslaat het best ongeveer twee derde van de breedte van het meubel eronder; bij een bank van 180 cm breed is dat 120 cm.
Hang het midden van het doek op ongeveer 150 cm van de vloer, en laat boven een bank of hoofdeinde 20 tot 30 cm ruimte.
Wat als ik een formaat op maat of een lijst nodig heb?
Past geen van de zeventien formaten bij uw muur, dan schilderen we het op maat. We raden aan de verhouding dicht bij die van het origineel te houden, anders wordt het perk samengedrukt of uitgerekt. Stuur ons de gewenste breedte en hoogte, dan laten wij u de prijs en de doorlooptijd weten. Al onze schilderijen op canvas worden opgespannen op een houten spieraam en zijn klaar om op te hangen.
Voor de lijst gebruikt u onze 3D-app: die toont elk lijstprofiel uit ons aanbod op dit motief – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Wilt u zien hoe het schilderij er op uw eigen muur uitziet, dan kan dat met onze aparte dienst, het voorbeeld op uw muur. Een eenvoudige gouden lijst of een lijst van naturel hout laat de warme tonen van de aarde uitkomen.
Hoe verloopt de levering en welke garantie krijgt u?
Elk schilderij wordt op bestelling geschilderd door onze schilders, dus reken op 15 tot 45 dagen, afhankelijk van het gekozen formaat. De levertijd staat bij elk formaat vermeld. We versturen het opgespannen op een houten spieraam en goed beschermd voor transport, ingelijst als u een lijst hebt gekozen, naar Nederland, België en de meeste EU-landen, zonder invoerrechten binnen de EU. Vóór verzending ontvangt u een foto van het voltooide schilderij ter goedkeuring; klopt er iets niet, dan passen we het aan zolang het doek nog in onze werkplaats is. Voor elke bestelling geldt ons retourbeleid.
Andere schilderijen van Van Gogh vindt u op de pagina Vincent van Gogh, en meer over de schilder leest u in ons artikel over Vincent van Gogh. Geeft u het schilderij cadeau, dan is er een cadeaubon: de ontvanger kiest zelf het formaat en het motief.
Veelgestelde vragen
Waar hangt het origineel van Irissen van Van Gogh?
In het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, dat het in 1990 verwierf en het onder nummer 90.PA.20 bewaart. In het Van Gogh Museum in Amsterdam hangt het niet: de irissen daar zijn een ander schilderij, een stilleven van afgesneden bloemen in een vaas. Wie de tuinirissen van 1889 wil zien, moet dus naar Californië.
Wanneer en waar schilderde Van Gogh Irissen?
In mei 1889, in de tuin van de inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint-Rémy-de-Provence, waar hij uit vrije wil naartoe was gegaan. Volgens het Getty Museum begon hij er al in de eerste week aan en schilderde hij rechtstreeks buiten, tussen de bloemen. Het is een van de eerste schilderijen uit het jaar dat hij in de inrichting doorbracht, het laatste voor zijn dood.
Wat betekent de witte iris op Irissen?
Van Gogh heeft dat nooit uitgelegd. De enige witte bloem links wordt vaak gezien als de schilder zelf, een eenling die los van de anderen staat, maar sommigen zien er alleen een lichte toets tussen de blauwe tonen in. Beide zijn interpretaties; het schilderij zelf laat wel zien dat elke iris in het perk een eigen vorm heeft.
Waarom zijn de irissen op het schilderij blauw en niet paars?
Omdat de kleur is verbleekt. Restauratoren in het Getty Museum stelden vast dat de bloemblaadjes paars waren geschilderd, met een mengsel van blauw en een rode lak die inmiddels haar kleur heeft verloren, zodat vooral het blauw is overgebleven. Onder de blauwe bovenlaag is het paars nog altijd aanwezig, en sommige bruinige vlekken in de bloemen waren ooit felrood.
Voor hoeveel werd Irissen in 1987 verkocht?
Op een veiling bij Sotheby’s in New York in 1987 voor 53,9 miljoen Amerikaanse dollar, toen de hoogste prijs voor een schilderij; het record hield tweeënhalf jaar stand. De Australische zakenman Alan Bond, die de veiling won, kon het schilderij niet betalen, en daarom werd het in 1990 doorverkocht aan het Getty Museum.
Hoe beïnvloedden Japanse houtsneden Irissen?
Van Gogh verzamelde Japanse houtsneden en bewonderde hun grote egale kleurvlakken, scherpe diagonalen en van dichtbij geziene voorgronden. Alle drie vindt u op dit schilderij: het perk wordt door de randen afgesneden, we zien het van heel dichtbij, en de diagonaal van de bladeren loopt erdoorheen. Ook de irissen zelf verbond hij met Japan, waar ze in de kunst zeer gewaardeerd werden.
Heeft Van Gogh nog andere irissen geschilderd?
Ja. In Saint-Rémy schilderde hij ook afgesneden irissen in een vaas, een stilleven dat nu in het Van Gogh Museum in Amsterdam hangt. Irissen op deze pagina toont daarentegen bloemen die nog in een tuinperk groeien, gezien vanaf de grond en omringd door aarde, en het origineel daarvan is in Los Angeles.
Waarom is Irissen zo beroemd?
De roem begon vroeg: Theo noemde het een studie vol lucht en leven, en Mirbeau schreef dat Van Gogh de verfijnde aard van bloemen begreep. In 1987 haalde het de hoogste prijs die ooit voor een schilderij was betaald, en daardoor werd het een beroemd schilderij, ver buiten de musea. Meer over de geschiedenis van het schilderij leest u op de Engelstalige Wikipedia.
Is dit schilderij van Irissen een gedrukte reproductie?
Nee. Het is een handgeschilderde reproductie: elk exemplaar wordt door een schilder met de hand geschilderd, in olieverf op doek en met een dikke verflaag in reliëf, zoals Van Gogh die gebruikte.
Heeft uw versie van Irissen penseelstreken in reliëf, zoals het origineel?
Ja. Irissen schilderen we in de impastotechniek, zodat de penseelstreken boven het doek uitsteken, net als op het origineel van Van Gogh, in de gedraaide bloemblaadjes en in de lange streken van de bladeren. Bekijkt u het schilderij van opzij, dan vangt het reliëf het licht.
- Onderwerp: een perk blauwe en paarse irissen met groene bladeren, van dichtbij gezien, met één witte iris links.
- Origineel: mei 1889, 94,3 x 74,3 cm, J. Paul Getty Museum, Los Angeles.
- Onze versie: handgeschilderd in olieverf op doek in zeventien formaten, van 50 x 40 tot 190 x 145 cm, of op maat.









































