Beschrijving
Een moderne Olympia – het doek dat zijn eigenaar nog eens schilderde
Op een wit laken midden op het doek ligt een vrouwelijk naakt, en daarboven trekt een dienstmeisje met geheven arm een stuk stof weg. Rechtsonder zit een bebaarde man in een donkere jas; naast hem staat op een trede een hoge hoed, en voor hem een klein zwart hondje. Links staat een rood tafeltje met fruit en een glazen kan, rechtsboven een blauwgrijze vaas met bloemen, en langs de linkerrand valt een zwaar roze gordijn. Een handgeschilderd schilderij op canvas geeft dit werk van Paul Cézanne weer: Een moderne Olympia (Frans: Une moderne Olympia), uit 1873 en 1874. Het origineel meet 46 x 55 centimeter en bevindt zich onder inventarisnummer RF 1951 31 in het Musée d’Orsay in Parijs.
De eigenaar die zijn schilderij nog eens schilderde
Het doek behoorde tientallen jaren toe aan de arts Paul Gachet uit Auvers-sur-Oise – en Gachet kopieerde het ook zelf. Hij schilderde onder de kunstenaarsnaam Paul van Ryssel en maakte naar dit doek een eigen kopie in olieverf en een tekening in pen en Oost-Indische inkt. Een andere kopie, een aquarel, en daarnaast een droge naald maakte Blanche Derousse. In 1999 bracht een tentoonstelling in het Parijse Grand Palais het origineel en deze kopieën samen: de catalogus publiceerde ze op de bladzijden 36 tot 43 naast elkaar, met een technische vergelijking. Hetzelfde werk bestaat dus van vijf handen en in vier technieken, en het origineel stond op die tentoonstelling vermeld als nummer 1.
Wie dokter Gachet was
De tentoonstelling van 1999 was naar hem genoemd: Un ami de Cézanne et de Van Gogh: le docteur Gachet – een vriend van Cézanne en Van Gogh, dokter Gachet. Ze was van 28 januari tot 26 april 1999 in het Grand Palais te zien en reisde daarna naar het Metropolitan Museum of Art in New York, waar ze van 25 mei tot 15 augustus 1999 de titel Cézanne to Van Gogh: The Collection of Doctor Gachet droeg, en van 24 september tot 5 december 1999 naar het Van Gogh Museum in Amsterdam. Na de dood van de arts nam zijn zoon, Paul Gachet jr., het doek over.
Nummer 43 in de catalogus van 1874
Van 15 april tot 15 mei 1874 vond in het fotoatelier van Nadar aan de boulevard des Capucines 35 in Parijs de Première exposition de la Société anonyme des artistes peintres, sculpteurs, graveurs plaats. Dit doek stond in de catalogus onder nummer 43, met de toevoeging Esquisse, dus schets; het was uitgeleend door dokter Gachet. Onder het vorige nummer, 42, hing Het huis van de gehangene in Auvers-sur-Oise, uitgeleend door de schilder zelf. Honderdvijftig jaar later keerde het werk terug naar die tentoonstelling: onder nummer 80 was het te zien op Paris 1874: Inventer l’impressionnisme in het Musée d’Orsay van 26 maart tot 14 juli 2024 en daarna in de National Gallery of Art in Washington van 8 september 2024 tot 20 januari 2025.
Twee vermeldingen in de Parijse pers, beide uit 1874
Binnen twee weken noemden twee bladen de tentoonstelling. Louis Leroy publiceerde op 25 april 1874 in het satirische blad Le Charivari een stuk met de titel L’exposition des impressionnistes; op bladzijde 80 wordt het werk vermeld als Moderne Olympia. Marc de Montifaud publiceerde op 1 mei 1874 in het tijdschrift L’Artiste het stuk Exposition du boulevard des Capucines; daar wordt hetzelfde doek op bladzijde 310 vermeld als L’Olympia. De gegevens die wij voor ons hebben, noemen de auteur, de titel, het blad, de datum, de bladzijde en de naam waaronder het werk wordt genoemd – maar ze zeggen niet wat iemand erover schreef, en dat vullen wij ook niet aan. Zo kreeg het werk in totaal negen namen: Ambroise Vollard publiceerde het werk in 1914 als La Nouvelle Olympia en in 1921 als Die neue Olympia.
Zevenenzeventig jaar bij één familie
De herkomstgegevens zijn kort en ongewoon rustig. De catalogus noemt dokter Paul Gachet in Auvers-sur-Oise, daarna zijn zoon Paul Gachet jr., en in 1951 het Musée du Louvre in Parijs met de vermelding schenking van Paul Gachet. Van 1951 tot 1986 hing het doek in de Galerie du Jeu de Paume van het Louvre, en in 1986 ging het over naar het Musée d’Orsay. In deze hele keten zit geen enkele kunsthandel en geen enkele veiling: van het atelier van de schilder tot de staat ging het werk door één familie, en als schenking.
Wie de catalogus tot de afgebeelde personen rekent
Het register bij dit doek is voor de verandering rijk en telt vijf posten. Onder de voorwerpen van het stilleven noemt het een vaas, onder de figuurcomposities stilleven in een figuurcompositie, onder de historische en allegorische motieven Olympia, en onder de dieren een hond. De vijfde post is de opvallendste: onder de personen staat Cézanne (in een figuurcompositie). Het register van de catalogus zegt dus dat de bebaarde man die rechtsonder zit en naar het tafereel kijkt, de schilder zelf is.
Het werk is warm, levendig en in roze en groen gestemd, en komt daarom goed tot zijn recht bij daglicht en op grotere muren. Wij schilderen het in vijftien formaten, van 50 x 41 tot 180 x 149 centimeter; tussenmaten spannen wij op een spieraam op maat, en hoe het er met een lijst uitziet, laat onze 3D-app vooraf zien – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit Auvers komt ook Bocht in de weg bij Auvers-sur-Oise, en onder de vroege figuurcomposities De moord.
- Onderwerp: Een moderne Olympia, Paul Cézanne, 1873–1874, Musée d’Orsay, Parijs
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: de eigenaar van het doek, de arts Paul Gachet, maakte onder de kunstenaarsnaam Paul van Ryssel een eigen kopie van dit werk, en in 1999 publiceerde een catalogus het origineel en de kopieën naast elkaar met een technische vergelijking









































