Beschrijving
De steengroeve Bibémus – het doek dat het museum verliet en weer terugkwam
Het doek is vrijwel geheel gevuld met steen. De steile roodoranje wanden van de groeve zijn in rechte vlakken gesneden die als muren boven elkaar oprijzen; daartussen en daarboven staan donkergroene dennen en laag struikgewas. Bovenaan blijft alleen een smalle strook blauwe lucht over. Een horizon is er niet – de blik ontsnapt niet uit de kuil. Een handgeschilderd schilderij op canvas geeft dit werk van Paul Cézanne weer: De steengroeve Bibémus (Frans: La Carrière de Bibémus), van rond 1895. Het origineel meet 65 x 81 centimeter en bevindt zich onder nummer G 342 in het Museum Folkwang in Essen.
Vertrokken en in 1964 teruggekeerd
De herkomstgegevens van dit doek eindigen ongewoon: bij hetzelfde museum waar ze ooit al begonnen. Het werk was in bezit van Karl Ernst Osthaus in Hagen en daarna van het Museum Folkwang in Hagen. Later vinden wij het bij Siegfried Kramarsky in New York, in 1964 bij Walter Feilchenfeldt in Zürich, en in hetzelfde jaar neemt het Museum Folkwang het weer over – deze keer in Essen. Het museum had het doek dus, raakte het kwijt en kocht het na tientallen jaren terug, in een andere stad dan de eerste keer. Waarom het vertrok, staat niet in de gegevens die wij hebben nagekeken, en dat vullen wij ook niet aan; alleen de route en het jaar van de terugkeer worden vermeld.
Van Vollard naar de baron en terug
Vóór Hagen behoorde het doek toe aan de kunsthandelaar Ambroise Vollard in Parijs, daarna aan baron Denys Cochin, eveneens in Parijs, en op 20 oktober 1904 weer aan Vollard. De kunsthandelaar komt in deze keten twee keer voor, wat betekent dat hij het werk een keer heeft verkocht en later heeft teruggekocht – net zoals het museum later deed. Pas van Vollard ging het doek naar Duitsland, naar Osthaus, een van de eerste Duitse verzamelaars van moderne Franse schilderkunst.
Zes doeken met dezelfde plaats in de titel
De steengroeve Bibémus komt in de catalogue raisonné niet één keer voor, maar meerdere keren. Onder de titel La Carrière de Bibémus staan maar liefst vier verschillende doeken: dit, van 65 x 81 centimeter, in Essen; een van 92 x 73 centimeter in de Barnes Foundation in Philadelphia; een van 65 x 54 centimeter in particulier bezit; en een van 65 x 54 centimeter in het Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City. Daarnaast vermeldt de catalogus nog Dans la carrière de Bibémus en een werk met de titel Bibémus in de Barnes Foundation. Juist door die veelheid is bij dit motief het enige betrouwbare herkenningsteken het inventarisnummer van het museum, niet de verhouding van de zijden.
Steen, geschilderd als metselwerk
De verf is opgebracht in brede, vlakke partijen die niet in elkaar overlopen: elke wand van de groeve is opgebouwd uit een paar streken die naast elkaar zijn gelegd, en juist daardoor leest de rots als metselwerk en niet als een natuurlijke breuk. Rood en oranje zijn hier bijna gelijkwaardig aan het groen; daartussen ligt geen overgangskleur, ze raken elkaar direct, wat het schilderij hardheid geeft. De dennen zijn niet als kruinen geschilderd, maar als donkere massa’s die de openingen tussen de wanden dichten. Omdat er behalve de smalle strook bovenaan geen lucht en geen horizon is, speelt de hele diepte van het schilderij zich af binnen een paar meter voor de kijker.
Hagen, Parijs, New York
In juli 1912 was het doek tentoongesteld in het Museum Folkwang in Hagen als nummer 114. In maart en april 1939 was het in Parijs te zien in het Grand Palais, op de vijftigste tentoonstelling van de Société des artistes indépendants, gewijd aan de honderdste geboortedag van de schilder – en daar werd het hors catalogue getoond, buiten de catalogus. In 1948 stelde Wildenstein het in New York tentoon onder de titel Six Masters of Post-Impressionism als nummer 10, uitgeleend door Kramarsky; in 1952 was het in het Art Institute of Chicago als nummer 107 en daarna in het Metropolitan, en in 1958 opnieuw in het Metropolitan.
Wat Vollard bij nummer 3987 noteerde
In het voorraadboek van Vollard heeft dit doek nummer 3987, met daarbij een beschrijving van precies zeven woorden: huile; rocher rouge avec quelques arbres verts – olieverf; rode rots met enkele groene bomen. Daarnaast staan de maat 64 x 79 centimeter en de prijs van 200 frank. De beschrijving is karig, maar precies: op het doek staat werkelijk niets anders. Ook de catalogus zelf vermeldt bij de natuurmotieven voor dit werk één enkel trefwoord, rotsen.
Dit is een doek met een krachtige, warme kleur en een gesloten compositie, en daarom komt het mooi uit op een muur die gewicht mist – bijvoorbeeld tegenover een raam of in een ruimte met licht meubilair. Er zijn vijftien formaten, van 50 x 40 tot 180 x 145 centimeter; tussenmaten maken wij op maat, en hoe het werk er in de gekozen lijst uitziet, laat onze 3D-app zien – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Uit hetzelfde landschap komen ook De Mont Sainte-Victoire gezien vanaf Bibémus, De Mont Sainte-Victoire en Château Noir en De Golf van Marseille gezien vanaf L’Estaque.
- Onderwerp: De steengroeve Bibémus, Paul Cézanne, rond 1895, Museum Folkwang, Essen
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, op verzoek ook een formaat op maat
- Goed om te weten: het Museum Folkwang bezat het doek al in Hagen, later was het niet meer in de collectie, en in 1964 kocht het museum het terug – in Essen









































