Beschrijving
Hammamet met de moskee is een kleine aquarel van Paul Klee uit 1914: boven zachte velden in roze, wit en baksteenrood rijzen een violetblauwe minaret en een roze toren met donkere ramen op, en daartussen loopt een strook tuin van groene en rode stippen. Klee schilderde het werk in april 1914 tijdens zijn reis door Tunesië; het origineel, slechts 23,8 x 22,2 cm groot, bevindt zich in het Metropolitan Museum of Art in New York. Onze schilder schildert het met de hand in olieverf op doek, in 8 staande, bijna vierkante formaten van 40 x 41 tot 190 x 200 cm of op maat, en vóór verzending sturen wij u een foto van het voltooide schilderij.
| Titel: | Hammamet met de moskee |
| Andere titels: | Hammamet with Its Mosque (Engelse titel) · Hammamet mit der Moschee (Duitse titel, opschrift van Klee) |
| Schilder: | Paul Klee (1879–1940) |
| Jaar van ontstaan: | 1914 |
| Afmetingen van het origineel: | 23,8 cm x 22,2 cm (hoogte x breedte) |
| Oorspronkelijke techniek: | Aquarel en potlood op papier, opgeplakt op karton |
| Stijl: | Klassiek modernisme |
| Locatie: | The Metropolitan Museum of Art, New York, Verenigde Staten |
| Onze reproductie: | Met de hand geschilderd in olieverf op doek, 8 formaten of op maat |
Hammamet met de moskee – Paul Klee
Wat stelt het schilderij Hammamet met de moskee voor?
Bovenaan in het midden staat een hoge toren in lichtviolet, die in het bovenste deel door een band van krachtig blauw wordt omsloten en bovenaan een slanke grijze spits heeft. De titel zegt dat het om een moskee gaat, dus lezen wij de toren als haar minaret. Rechts ervan staat een lagere roze toren met afgeronde donkere raamopeningen, en daarnaast een paar lage bruine muren en een rij ronde violette stippen.
Midden over het vel loopt een strook tuin: kleine groene vlekjes voor het gebladerte en daaronder rijen donkerrode stippen, die struikjes of aarde kunnen zijn. Onder die lijn opent het tafereel zich in grote, zachte vlakken in roze, wit en lila, naast elkaar gelegd als de lappen van een lappendeken. Straten of een plein tekent Klee hier niet; de grond verandert hij eenvoudig in kleur.
In de onderste helft worden de kleuren warmer. Van rechts snijdt een rood dakvlak het beeld in, de onderrand wordt gevuld met baksteenrode velden, en rechtsonder spreidt zich over een licht vlak met een violette rand een patroon van kleine gele bloemen uit. Links en in het midden schieten bosjes blauwgroene planten op, en in de linkerbovenhoek signeerde Klee met een klein “Klee”.
Alles is met aquarel geschilderd, zodat het papier door elke laag heen doorschijnt. Onder de verf zijn nog dunne potloodlijnen te zien, en de witte plekken van het blanke papier geven het tafereel het sterke licht van het zuiden.
Waar is het werk ontstaan en wat is zijn verhaal?
In april 1914 reisde Klee met de schilders August Macke en Louis Moilliet twaalf dagen door Tunesië. Hammamet is een stad aan de Tunesische kust, en dit vel legt een tussenstop daar vast. Klee beschouwde de reis zelf als zijn doorbraak in de kleur: de kwaliteit van het licht daar greep hem aan, en de kleur waarnaar hij lang had gezocht, werd de zijne.
De titel komt uit het eigenhandige Duitse opschrift van Klee onder het vel, met daarnaast het jaartal 1914 en het nummer 199. Op onze foto staat het niet, want die toont alleen het beschilderde vel.
Het Engelstalige artikel over Klee legt uit dat de aquarellen van deze reis de natuur niet wilden nabootsen. Klee, Macke en Moilliet zochten composities die zijn opgebouwd volgens hetzelfde principe waarmee de natuur haar vormen opbouwt, en zij steunden daarbij op Cézanne en op Robert Delaunay. In Hammamet blijkt dat uit de manier waarop huizen, tuin en grond in naast elkaar gezette kleurvlakken veranderen.
Waarom kijken mensen graag naar deze aquarel?
Het werk legt het moment vast dat Klee zelf de ommekeer in zijn werk met kleur noemde. Roze, violet, blauw en rood staan vrij naast elkaar, en het blanke papier daartussen wordt licht.
Na zijn terugkeer werd de gekleurde rechthoek, zo vermeldt het artikel, de basisbouwsteen van Klee, die hij met andere combineerde tot kleurharmonieën die kenners met muziek vergelijken. In Hammamet met de moskee is dat idee al voelbaar: de onderste helft is bijna een raster van zachte kleurvelden, en de torens bovenaan vertellen nog waar wij zijn.
Wie meer over de schilder wil weten, leest het artikel over Paul Klee op Wikipedia, dat in het Engels is geschreven en over zijn leven en zijn reis naar Tunesië gaat; het werk zelf heeft geen eigen artikel.
Waar wordt het origineel bewaard en hoe groot is het?
Het origineel bevindt zich in het Metropolitan Museum of Art in New York, onder inventarisnummer 1984.315.4. Het is een aquarel met potlood op papier, opgeplakt op karton, en meet amper 23,8 x 22,2 cm (hoogte x breedte).
Klee, in 1879 in Münchenbuchsee bij Bern geboren als zoon van een Duitse muziekleraar en een Zwitserse zangeres, had zich vóór de reis al aangesloten bij de kring van Der Blaue Reiter rond Kandinsky en Franz Marc; later gaf hij tussen 1921 en 1931 les aan het Bauhaus en daarna tot 1933 aan de academie in Düsseldorf. Hij stierf in 1940 en liet meer dan 9.000 werken na, waaronder veel kleine vellen papier zoals dit.
Een Tunesisch landschap vindt u in ons aanbod ook in het schilderij St. Germain bij Tunis, genoemd naar een plaats bij de hoofdstad.
Hammamet met de moskee of een ander schilderij van Klee?
Dit schilderij is de juiste keuze als u licht en warmte zoekt, geen raadsels. Het zit vol zon, roze, rood en violet, met rustig blauw bovenaan, en verlicht daardoor een ruimte zonder schreeuwerig te worden.
Spreekt Tunesië u aan, bekijk dan het schilderij Scène uit Kairouan, genoemd naar een andere Tunesische stad. Wie van één enkel gebouw in het midden van het tafereel houdt, vindt het schilderij Villa R, en voor een krachtige geometrie en een gloeiende zon is er het schilderij Burcht en zon.
Alle schilderijen van Paul Klee die wij op bestelling schilderen, vindt u op de pagina Paul Klee; dit is een van de zonnigste daarvan.
Hoe wordt onze versie van Hammamet met de moskee met de hand geschilderd?
Laten wij eerlijk zijn: het origineel is geen olieverfschilderij, maar een kleine aquarel met potlood op papier. Onze versie schildert de schilder met de hand in olieverf op doek, in het formaat dat u kiest; daardoor hangt het aan de muur en gaat het even lang mee als elk ander geschilderd werk, en wij kunnen het ook opspannen en inlijsten.
Om het gevoel van een aquarel te bewaren, begint hij op een lichte ondergrond en werkt hij met dunne, verdunde lagen, zodat de lichte toon eronder door het roze en violet heen schijnt, zoals bij Klee het papier doorschijnt. De randen blijven zacht en licht onregelmatig, zoals natte verf uitvloeit.
Eerst zet hij de torens, de lijn van de tuin en het dak neer, daarna legt hij de grote velden aan, en pas dan voegt hij de details toe: stippen, groene vlekjes, gele bloemen, blauwgroene planten en de signatuur. Zo ontstaat een handgeschilderde reproductie die het licht van een klein vel overbrengt op een doek ter grootte van een muur.
Welk formaat past bij welke muur?
Kort antwoord: 40 x 41 en 45 x 50 cm voor de muur naast het bed, de hal of een groep kleinere schilderijen, 59 x 65 en 77 x 85 cm boven een bureau, ladekast of het hoofdeinde, 100 x 105 cm boven de bank, en 125 x 140, 145 x 160 en 190 x 200 cm voor een grote vrije muur, het trappenhuis of de eetkamer.
Alle 8 formaten (breedte x hoogte) zijn bijna vierkant: 40 x 41, 45 x 50, 59 x 65, 77 x 85, 100 x 105, 125 x 140, 145 x 160 en 190 x 200 cm. Het vel van Klee meet maar 22,2 x 23,8 cm (breedte x hoogte), dus elk van onze formaten vergroot het; bij 190 x 200 cm is de minaret meer dan acht keer zo hoog als op het papier in New York.
De grote zachte kleurvelden verdragen de vergroting goed, want er zijn weinig kleine details. Als schilderij voor de woonkamer brengt het in 100 x 105 of 125 x 140 cm boven de bank of het dressoir warm roze en baksteenrood mee, en in de slaapkamer ogen de kleinere formaten tot 77 x 85 cm rustig en licht.
Kan ik een ander formaat of een lijst krijgen?
Zeker. Heeft uw muur een iets andere vorm nodig, dan houden wij de torens, de lijn van de tuin en de bloemenhoek heel en passen wij de zachte velden aan de randen aan. Zo behoudt de reproductie alles wat wezenlijk is. Geeft u ons uw formaat op maat door, dan antwoorden wij met de prijs en de doorlooptijd.
U ontvangt het schilderij opgerold in een koker, opgespannen op een houten spieraam of ingelijst en klaar om op te hangen. In onze lijstenmakerij in Slovenië spannen wij het doek op en lijsten wij het in, voordat de schilderijen op canvas naar de kopers vertrekken. Het lijstprofiel kiest u in onze 3D-app – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen; het voorbeeld op uw muur is een aparte dienst van ons.
Wanneer heb ik het schilderij in huis?
Het schilderij is 15 tot 45 werkdagen na uw bestelling klaar voor verzending. Voordat wij het inpakken, sturen wij u een foto van het voltooide schilderij, en wilt u iets veranderd zien, dan past de schilder het aan.
Wij versturen het naar Nederland, België en de meeste EU-landen, zonder invoerrechten binnen de EU, en elke bestelling valt onder ons retourbeleid.
Een zonnige Tunesische stad is een warm cadeau voor een bruiloft, een nieuwe woning of iemand die door Noord-Afrika heeft gereisd. Weet u niet welk formaat zou passen, geef dan een cadeaubon en laat de ontvanger zelf kiezen.
Vragen van kopers
In welk museum hangt het origineel?
In het Metropolitan Museum of Art in New York, inventarisnummer 1984.315.4.
Wat is er op het schilderij te zien?
Een violetblauwe minaret, een roze toren met donkere ramen, een groen-rode strook tuin, zachte roze en witte velden, een rood dak en gele bloemen.
Is dit een gedrukte reproductie?
Nee. Het is een handgeschilderde reproductie: onze schilder brengt elk kleurveld met het penseel aan op het doek, in olieverf.
Hoe groot is het vel van Klee?
23,8 x 22,2 cm (hoogte x breedte); onze formaten vergroten het tot 190 x 200 cm.
Kan ik een formaat bestellen dat niet in de lijst staat?
Ja. Laat u ons weten welke breedte en hoogte u nodig hebt, dan sturen wij u de prijs en de doorlooptijd.
Hoe lang wacht ik op de levering?
Het schilderij is binnen 15 tot 45 werkdagen klaar voor verzending, en daarvoor ziet u het op een foto.
Past het in een slaapkamer of als cadeau?
Ja. Het zachte roze en het lichte blauw brengen rust in een slaapkamer, en als cadeau is het een warme keuze voor wie van reizen en de Middellandse Zee houdt.
Waar ligt Hammamet?
Hammamet is een stad aan de kust van Tunesië, waar Klee in april 1914 met August Macke en Louis Moilliet aankwam.
- Onderwerp: minaret, roze toren, strook tuin en zachte roze, witte en baksteenrode velden in Tunesisch licht.
- Origineel: aquarel en potlood op papier, opgeplakt op karton, 1914, 23,8 x 22,2 cm, The Metropolitan Museum of Art, New York.
- Onze versie: met de hand geschilderd op doek, in olieverf; 8 bijna vierkante formaten van 40 x 41 tot 190 x 200 cm of op maat.
- Goed om te weten: het werk ontstond in april 1914 tijdens de reis die Klee als zijn doorbraak in de kleur beschouwde.









































