
Amedeo Modigliani was een Italiaanse schilder en beeldhouwer, geboren in Livorno op 12 juli 1884 en gestorven in Parijs op 24 januari 1920, vijfendertig jaar oud. Hij werkte nauwelijks vijftien jaar, bijna al die jaren in Frankrijk, en liet een reeks portretten en naakten na die u in één oogopslag herkent: een lange hals, een ovaal gezicht, een smal amandelvormig oog.
Leven en werk
Livorno en de jaren vóór Parijs
Hij groeide op in een ontwikkeld joods gezin in de havenstad Livorno; Tate benadrukt in zijn tekst over de schilder dat de familie hem in zijn ambitie steunde en hem de wereld van talen en literatuur opende. Schilderen leerde hij bij Guglielmo Micheli, in 1902 schreef hij zich in aan de Scuola Libera di Nudo in Florence en het jaar daarop studeerde hij in Venetië. In 1906 kwam hij, eenentwintig jaar oud, naar Parijs, waar hij tot het einde van zijn leven bleef.
Parijs en de kring die hij schilderde
Eerst woonde hij op Montmartre, daarna in Montparnasse. Het Nasjonalmuseet in Oslo beschrijft hoe hij de kost verdiende als tekenaar in cafés: hij tekende snel portretten van gasten, in de hoop op een opdracht voor een olieverfschilderij. Tot zijn kring behoorden Constantin Brâncuși, Chaïm Soutine, Moïse Kisling, de beeldhouwer Jacques Lipchitz, Max Jacob, Jean Cocteau, Juan Gris en de kunsthandelaar Léopold Zborowski, die vanaf 1916 voor hem zorgde. De meesten van hen heeft hij geschilderd, en juist daarom weten we bij Modigliani zo vaak precies wie er op het schilderij staat; de portretten van deze kring vindt u nu op onze pagina met schilderijen van Modigliani.
Een beeldhouwer die terugkeerde naar de schilderkunst
Tussen 1909 en 1913 zag hij zichzelf vooral als beeldhouwer. Volgens het Nasjonalmuseet was hij ongeveer een jaar lang de assistent van Brâncuși; hij hakte rechtstreeks in steen, zonder kleimodel. Tate schrijft dat zeven van deze beelden in oktober en november 1912 op de Salon d’Automne werden getoond – de enige belangrijke presentatie van zijn beeldhouwwerk tijdens zijn leven – en dat ze in een zaal met kubistische schilderijen werden opgesteld, wat Modigliani misschien al voorzag toen hij ze een “decoratief ensemble” noemde.
Kort daarna gaf hij het beeldhouwen op. Het Musée de Grenoble noemt als reden zijn broze gezondheid en geldgebrek, die hem terugbrachten naar de schilderkunst en het portret in opdracht; het steenstof was ondraaglijk voor longen die al door tuberculose waren aangetast. Hij keerde terug met de ogen van een beeldhouwer.
Waar deze gezichten vandaan komen
De gezichten lijken op maskers: symmetrisch, teruggebracht tot een paar vlakken, de ogen vaak amandelvormig en zonder pupillen. Het Musée de Grenoble noemt onder zijn bronnen Afrikaanse kunst en archaïsche Griekse, Etruskische en Egyptische beelden; het Nasjonalmuseet schrijft over Afrikaanse beeldhouwkunst, waarvan de lineaire, langgerekte stijl zijn figuren een vleugje verfijnde moderniteit gaf, en voegt eraan toe dat hij wat kleur betreft de voorkeur gaf aan het ingetogen, antinaturalistische palet van het kubisme. Het Dallas Museum of Art vermeldt bij zijn eigen schilderij dat hij samen met Matisse, Picasso, Braque en Derain Afrikaanse maskers bewonderde.
Gelijkenis was niet het doel. Het Nasjonalmuseet schrijft over een van zijn schilderijen dat individualiserende trekken niet bij de werkwijze van de schilder hoorden en dat het model waarschijnlijk onbekend is – het museum neemt het schilderij daarmee zelf de naam af die zijn eigen catalogusvermelding draagt.
Eén enkele tentoonstelling
Tijdens zijn leven had hij één enkele solotentoonstelling, in december 1917 in de galerie van Berthe Weill in Parijs. Berthe Weill hing een naakt in de etalage; de politie gaf nog dezelfde dag bevel de schilderijen weg te halen en de tentoonstelling sloot vrijwel meteen.
Jeanne Hébuterne en de laatste jaren
In de zomer van 1917 leerde hij Jeanne Hébuterne kennen, die zelf kunst studeerde; zo beschrijft de conservator van de Yale University Art Gallery haar. Het Norton Simon Museum vermeldt in zijn tekst dat hun dochter in november van het jaar daarop werd geboren. Hij stierf op 24 januari 1920 aan tuberculeuze meningitis. Jeanne Hébuterne, zwanger van hun tweede kind, stierf twee dagen na hem.
Na zijn dood
De erkenning kwam na zijn dood. Het Nasjonalmuseet schrijft dat zijn roem na zijn dood des te groter werd en dat zijn tragische leven en zijn eigenzinnige beeldtaal in de jaren twintig van de 20e eeuw een vaste plaats kregen in het verhaal van het Europese modernisme. Het Musée de Grenoble noemt ook het jaar waarin die erkenning ook officieel werd: in 1923 kocht het Vrouw met witte kraag – volgens zijn eigen tekst het eerste schilderij van Modigliani dat ooit door een museum werd verworven, drie jaar na de dood van de schilder.
Tegenwoordig bevindt zijn werk zich onder meer in het Metropolitan Museum of Art en het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, in de National Gallery of Art in Washington, in het São Paulo Museum of Art, in het Musée national d’art moderne – Centre Pompidou en het Musée de l’Orangerie in Parijs, in Tate in Londen, in het Nasjonalmuseet in Oslo, in de Yale University Art Gallery, in het Musée de Grenoble en in het Detroit Institute of Arts. Deze langgerekte portretten behoren nog altijd tot de meest gezochte motieven voor handgeschilderde reproducties van schilderijen van Modigliani.
Tien dingen die het weten waard zijn
- Hij werd op 12 juli 1884 in Livorno geboren en woonde en werkte vanaf 1906 in Frankrijk.
- Hij kwam op zijn eenentwintigste naar Parijs en bleef er tot zijn dood.
- Eerst verdiende hij de kost met het tekenen van cafégasten, in de hoop op een opdracht voor een olieverfschilderij.
- Tussen 1909 en 1913 zag hij zichzelf vooral als beeldhouwer, niet als schilder.
- Brâncuși leerde hem rechtstreeks in steen te hakken; ongeveer een jaar lang was hij zijn assistent.
- Zeven van zijn beelden werden in 1912 op de Salon d’Automne getoond – de enige belangrijke presentatie van zijn beeldhouwwerk tijdens zijn leven.
- Zijn gezichten werden gevormd door Afrikaanse kunst en archaïsche Griekse, Etruskische en Egyptische beelden.
- De ogen liet hij vaak zonder pupillen – amandelvormige kleurvlakken die langs de kijker heen kijken.
- Hij had één enkele solotentoonstelling, in december 1917 bij Berthe Weill; vanwege een naakt in de etalage gaf de politie nog dezelfde dag bevel de tentoonstelling af te breken.
- Het eerste schilderij van hem dat een museum kocht, werd in 1923 verworven door het Musée de Grenoble, drie jaar na zijn dood.
