Beschrijving
Zittende man – wat hij in zijn hand houdt en waarom de gegevens daarover niet eenduidig zijn
Een grijsharige man met een grijze snor zit recht tegenover de kijker, in een donkere jas, een wit overhemd en een zwarte vlinderdas. Beide handen liggen op zijn knieën; onder zijn linkerhand ligt een gevouwen, bedrukt wit vel. Links achter hem staat een houten kist met een wit kleed over de rand, rechts hangt een gordijn met een bloemmotief van blauwe en bruine bladeren, en daartussen is een steenrode muur te zien. Een handgeschilderd schilderij op canvas geeft dit late werk van Paul Cézanne, Zittende man (Frans: Homme assis), uit de jaren 1898 tot 1900 weer; het origineel meet 102,5 x 75,5 centimeter en bevindt zich onder inventarisnummer NG.M.01287 in de Nasjonalgalleriet in Oslo.
Krant of boek?
De catalogue raisonné geeft voor dit doek negen titels, en vier daarvan gaan over hetzelfde voorwerp – maar ze zijn het niet met elkaar eens. L’homme au journal betekent man met krant, Bauer, Zeitung lesend boer die de krant leest, Lesender Mann zegt alleen dat hij leest, en Sitzender Mann mit Buch betekent zittende man met boek. De kunsthandelaar Ambroise Vollard zelf, die het doek in zijn zaak had, noteerde in zijn boek un journal, een krant. Op het doek ligt het voorwerp plat over de linkerknie, in het midden gevouwen, zonder kaft, zonder rug en zonder blok bladzijden. Wat het werkelijk was, zeggen de gegevens op twee manieren; wat er geschilderd is, is een vel papier, gevouwen en niet ingebonden.
Een kamer die zich liet opsommen
Achter de zittende man is geen leegte, maar een nauwkeurig opgeruimde hoek. Links staat een houten kist, die de catalogus bij het meubilair vermeldt als coffre; eroverheen is een wit kleed geworpen. Rechts hangt een gordijn met een bloemmotief, dat de catalogus zelfs onder drie trefwoorden vermeldt – gordijn, stof met blauw en bruin blad, en bloemenstof. De muur ertussen is steenrood. Juist dat rood houdt het schilderij bij elkaar: de blauwgrijze jas steekt ertegen af, en de handen zijn de enige warme, lichte vlakken in de onderste helft van het doek. De man wijst niets aan en doet niets – hij zit rechtop, met zijn handen op zijn knieën, zoals iemand zit die is gevraagd te gaan zitten.
Van Odilon Redon tot Oslo
De eerste bekende eigenaar van dit doek was de schilder Odilon Redon in Parijs. Na hem had de kunsthandelaar Ambroise Vollard het, daarna de Florentijnse en Parijse verzamelaar Egisto Fabbri, en op 31 mei 1912 nam Paul Cassirer in Berlijn het over. Van Cassirer keerde het terug naar Vollard – die in deze herkomstgegevens twee keer voorkomt – en in maart 1918 kwam het naar Oslo. Zes eigenaren in ruim twee decennia, en de eerste van hen was iemand die zelf schilderde.
Een geschenk van de vrienden van de galerie, maart 1918
Het museum vermeldt bij dit werk niet alleen waar het is, maar ook hoe het daar kwam: geschenk van de Vrienden van de Nationale Galerie, 1918. Het doek werd dus niet door de instelling uit eigen budget gekocht, maar door een vereniging die haar steunt. Opvallend is dat de stad het al vier jaar eerder had gezien: in de herfst van 1914 was het juist in deze galerie te zien op de tentoonstelling Fransk Kunst, in bruikleen van Vollard. De stad heette toen Kristiania – Oslo werd het pas in 1925. Beide feiten staan in de gegevens, het ene na het andere.
Vijf steden vóór Oslo
Voordat het doek in het noorden bleef, reisde het een aantal jaren rond. In april en mei 1912 hing het in Berlijn bij Paul Cassirer als nummer 7, met de titel Lesender Mann, in bruikleen van Vollard; van 25 mei tot 30 september van datzelfde jaar was het in Keulen op de Sonderbund-tentoonstelling te zien als nummer 142, daar onder de titel Sitzender Mann mit Buch – op dezelfde twee tentoonstellingen hing toen ook Boer in blauwe kiel. In 1914 volgde Kopenhagen als nummer 24, daarna Kristiania, en in het voorjaar van 1917 Stockholm als nummer 3, waar de gegevens het vermelden met een voorbehoud over de identiteit. In 1936 hing het in de Parijse Orangerie als nummer 89, en in 1952 in Chicago.
Wat schreef Vollard bij nummer 3868?
In het voorraadboek van Vollard heeft dit doek nummer 3868, met daarbij een beschrijving die de kamer stuk voor stuk afgaat: huile; portrait d’homme tenant un journal à la main assis et les deux mains sur ses genoux un buffet fond rideaux – olieverf; portret van een man die een krant vasthoudt, zit met beide handen op zijn knieën, een kast, op de achtergrond gordijnen. Daarnaast staan de maat 104 x 76 centimeter en de prijs van 200 frank. Alles wat de handelaar opsomde, staat op het doek: de handen op de knieën, de kist, de gordijnen. In het veld voor de afgebeelde personen noemt de catalogus de zittende man niet – er staat alleen dat hij onbekend is.
Dit schilderij heeft een ongewoon rustig gewicht: één enkele zittende man, twee kleuren van muur en stof, geen handeling. Daarom komt het mooi uit in een ruimte waar mensen langer verblijven – in de eetkamer, een bibliotheek of een ontvangstruimte. Wij schilderen het in vijftien formaten, van 41 x 55 tot 133 x 180 centimeter; tussenmaten spannen wij op een spieraam op maat, en hoe het er ingelijst uitziet, toont onze 3D-app vooraf – de app is uitsluitend bedoeld om een lijst te kiezen. Tot de late portretten behoren ook Portret van Gustave Geffroy en Vrouw met koffiepot.
- Onderwerp: Zittende man, Paul Cézanne, 1898–1900, Nasjonalgalleriet, Oslo
- Techniek: handgeschilderd schilderij, olieverf op doek, reproductie
- Formaten: 15 formaten, desgewenst ook op maat
- Goed om te weten: de titels van het doek spreken de ene keer van een krant en de andere keer van een boek, maar op het schilderij ligt een gevouwen vel papier









































