Beschrijving
Paul Gauguin – Nevermore (O Tahiti) – handgeschilderde reproductie
Een vrouw ligt op een bed en kijkt ons recht aan; op de achtergrond zit een donkere vogel ineengedoken, en naast hem staan twee figuren die met elkaar praten. Linksboven staat in grote letters NEVERMORE. Het werk ontstond in februari 1897 tijdens het tweede verblijf op Tahiti, olieverf op doek, 116 × 60,5 cm, en bevindt zich in de Courtauld Gallery (Courtauld Institute of Art) in Londen onder inventarisnummer P.1932.SC.163. Het woord uit de hoek linksboven wordt bij ons met de hand geschilderd: een handgeschilderde reproductie, olieverf op doek, zonder drukwerk. Het museum geeft de afmetingen als hoogte maal breedte: 60,5 × 116 cm.
Het woord is van Poe, de vogel volgens de schilder niet
De titel komt ontegenzeglijk van Poe: Nevermore is het refrein van zijn gedicht De raaf uit 1845, dat op het afscheidsdiner voor Gauguin in 1891 ook hardop werd voorgelezen. Toch heeft de schilder zelf ontkend dat de vogel op het schilderij de raaf van Poe is – hij beschreef hem als “de vogel van de duivel, die toekijkt”. Op het doek staat dus het woord van Poe, terwijl de vogel volgens de maker niet de zijne zou zijn. Dat geschil beslechten wij niet: de titel wijst de ene kant op, de uitspraak van de schilder de andere, en beide horen bij wat wij over het schilderij weten.
Kleur in plaats van een verhaal
Gauguin bouwde de stemming op met kleur en niet met een gebeurtenis: een felgeel kussen, blauwe en groene banen in het beddengoed, verticale roze en paarse vlakken op de achtergrond. Het tafereel ontwikkelt zich niet – de vrouw doet niets, ze kijkt alleen – en daarom draagt de kleurenschaal de hele betekenis. De erotische ondertoon is moeilijk te missen, maar het schilderij zegt niets rechtstreeks; de spanning ontstaat uit wat naast de figuur is geschilderd, niet uit de figuur zelf.
De componist die het kocht
Gauguin stuurde het doek vanaf Tahiti naar zijn vriend Daniel de Monfreid, die het in 1898 voor 500 frank verkocht aan de Britse componist Frederick Delius. Gauguin schreef Monfreid dat hij er goed aan had gedaan Nevermore aan Delius over te laten. Later kwam het werk in handen van de verzamelaar Samuel Courtauld, en sinds 1932 bevindt het zich in de Londense Courtauld Gallery. Dat een van Gauguins bekendste doeken tientallen jaren bij een componist hing, is een gegeven dat het onthouden waard is.
Een handgeschilderde reproductie voor uw huis
Het formaat is uitgesproken langgerekt en laag – een verhouding van bijna twee op een – en juist dat bepaalt waar het hangt: boven het bed, boven een lage ladekast of langs een gang, maar niet aan een smalle muur. Wij schilderen het motief in acht formaten, van 80 × 50 cm tot 200 × 120 cm. Een andere liggende figuur met een toeschouwer op de achtergrond vindt u in De geest van de doden kijkt toe (Manao tupapau); uit hetzelfde jaar 1897 stamt Waar komen wij vandaan? Wat zijn wij? Waar gaan wij heen?, en een Tahitiaanse dag buitenshuis toont Fatata te miti (Aan zee).
- Onderwerp: Nevermore (O Tahiti), Paul Gauguin, 1897
- Techniek: handgeschilderd schilderij op doek, olieverf op doek, reproductie – nooit gedrukt
- Origineel: 116 × 60,5 cm, Courtauld Gallery, Londen, inventarisnummer P.1932.SC.163
- Goed om te weten: de titel komt van Poe, maar Gauguin ontkende zelf dat de vogel een raaf is – hij noemde hem de vogel van de duivel, die toekijkt









































